اصلى هر مورخ درستى است بىبهره بوده است . اين دسته از مورخان هردوت را متهم ميكنند كه به آثار مؤلفان قديم دستبرد زده و با اينكه مطالب آنانرا در كتاب خود نقل كرده نه تنها نامى از آنان نبرده بلكه آنان را بدست فراموشى سپرده و كوشيده است اطلاعات تاريخى و جغرافيائى آنان را به حساب خود گذارد و خود را مطلعتر از آنچه بوده است به خوانندگان معرفى كند .
محققان فرانسوى بر خلاف همكاران انگليسى خود نسبت به هردوت و صدق گفتارهاى او خوش بينند و انتقادات مكتب انگليسى را وارد نميدانند . معروفترين اين دسته از محققان فرانسوى آمده اوت
( Amdee Hauvette )
و آلفره كروآزه
( Alfred Croiset )
ميباشند كه يكى كتابى تحت عنوان « تاريخ جنگهاى مديك « 1 » » و ديگرى كتابى تحت عنوان « تاريخ ادبيات يونان » « 2 » در پنج مجلد تأليف كرده است .
در اين دو كتاب عقايد مكتبهاى مختلف درباره هردوت مورد بحث قرار گرفته و از اين حيث شايد بتوان گفت جامعترين و بهترين بحثى است كه درباره هردوت بقلم آمده است . اين دو مؤلف و بطور كلى غالب مؤلفان فرانسوى در « صداقت » و درستى گفتار هردوت كمترين ترديدى ندارند و عقيده دارند كه آنچه اين مؤلف كهن نقل كرده از از حيث سنديت تاريخى داراى ارزش و اعتبارى كامل است .
صرفنظر از بحث بزرگى كه درباره « صداقت » و « راستگوئى » هردوت بين دو مكتب انگليسى و فرانسوى درگرفته ، مسئله ديگرى كه درباره هردوت شايان توجه مىباشد اينست كه بفرض اينكه اين مؤلف در نقل وقايع كاملا « صديق » و « راستگو » بوده آيا شخصيت او طورى بوده است كه بتواند نقش يك شاهد عادل و يك قاضى بىنظر را به عهده گيرد ، يا بعبارت بهتر بفرض اينكه هدف او جستجوى حقيقت و صدق گفتار بوده آيا شخصا قادر بوده است پس از مشاهده و قضاوت وقايع ، صحت و درستى آنها را تشخيص دهد تا خوانندگان خود را از روى سهو و خطا دچار اشتباه نكند ؟ بحثى را كه
هامش
( 1 ) -Amedee Hauvette : Histoire des Guerres Mediques , Paris , Ha - chette , 1894( 2 ) -A . Croiset : Histoire de la Litterature grecque .