36 بند خارج از موضوع گنجانيده شده كه مطالب آن ارتباطى با موضوع اصلى ندارد و مربوط است به توصيف سرزمين افريقا . بهانه هردوت براى جاى دادن اين قسمتهاى خارج از موضوع در بين سرگذشتى كه نقل مىكند اينست كه اگرچه لشكركشى آرياند به بركه ظاهرا به منظور تسخير اين شهر انجام گرفت اما در حقيقت اين لشكركشى به منظور تسخير سراسر افريقا به عمل آمد و بنابراين جاى آن دارد كه خواننده از وضع اين سرزمين كه هدف اصلى اين لشكركشى بوده است ضمن شرح حوادث مربوط به آن مطلع شود . به پيروى از اين هدف ، هردوت سعى كرده است بتدريج كه پارسها با قبايل و اقوام جديدى در اين سرزمين روبرو ميشدند شرح مبسوطى درباره اين قبايل و اقوام نقل كند . نقل اين مطالب خارج از موضوع با اين تفصيل در اين قسمت از كتاب چهارم تا حدودى زائد به نظر ميرسد و از اين حيث مطالب اين قسمت بىشباهت به مطالبى نيست كه مؤلف در قسمت اول از همين كتاب بمناسبت لشكركشى داريوش به سرزمين سكاها درباره نقاط دورافتاده و قبايل و اقوام ساكن اين سرزمين نقل كرده است .
بند 168 تا 180 اختصاص دارد بتوصيف اقوام و قبايلى كه از سرحد مصر تا درياچه تريتونيس « 1 » در ساحل دريا مستقر بودهاند . از اين اقوام به ترتيبى كه پارسها بدانها نزديك ميشدهاند ياد شده و از اين حيث رعايت نظم و ترتيبى كه لازمه درك مطلب اصلى است گرديده است .
در اين ميان مطالب بند 169 بيش از حد خارج از موضوع به نظر ميرسد ، چه در اين بند مؤلف ضمن شرح احوال قبايل و اقوام اين سرزمين بار ديگر بداستانسرائى پرداخته و براى مدتى كوتاه از مطلب اصلى بدور افتاده و سپس در بند 191 از نوبه شرح حال اين قبايل و اقوام پرداخته و پس از بيان مطلب ديگرى خارج از موضوع از بند 193 بادامه مطلب در اين باره پرداخته تا جائى كه در بند 196 درباره افريقائىهائى كه در
هامش
( 1 ) -Tritonis