و دشوار دست زده دريغش آمده است كه اطلاعات و معلومات وسيع خود را خلاصه كند و عصاره و چكيدهء آن را براى خوانندگان ارمغان گذارد و به همين جهت است كه همهجا و از هرچيز با تفصيل زايدى سخن گفته بقسمى كه گاه اطالهء كلام خواننده را كسل و ناراحت مىكند . همين طول و تفصيل دادن به مطالب كوچك و توجه زياد به جزئيات و دقايق وقايع يكى از خصوصيات و مشخصات تاريخنويسى هردوت است و در حقيقت نام هردوت با اين شيوهء تاريخنويسى آميخته است . بسيارى از « چيزهاى بزرگ و شگفتانگيزى » كه مؤلف مكرر به خواننده وعده داده كه دربارهء آن سخن خواهد گفت و در صفحات بعد بوعدهء خود وفا كرده و دربارهء آن داد سخن داده در حقيقت مسائلى بىاهميت و ناچيز بوده است . ولى براى درك لذتى كه مورخ از مشاهدهء شگفتىهاى زمان خود در طول سفر احساس ميكرده بايد نظير خود او به دورهء صباوت و كودكى مراجعت كرد و با صبر و حوصله پابپاى مؤلف در مسير رودهاى آرام و باعظمت آن روز حركت كرد و مانند طفلى خردسال كه با دهان باز و سراسر غرق اعجاب و تحسين بافسانههاى مادر پير خود گوش ميدهد با روحى بىآلايش از شگفتىها و عجايبى كه مورخ كهن بتفصيل شرح ميدهد لذت برد و دنياى عهد عتيق را در مخيله مجسم كرد .
باوجود فصول متعددى كه هردوت به شرح جزئيات عجايب و شگفتىهاى زمان خود اختصاص داده ، شگفتىهائى كه امروز در نظر ما كودكانه و ناچيز جلوه مىكند ، در خلال همين مطالب كتاب پرارزش او تاريخ جهان را مشاهده ميكنيم كه آهسته و آرام ورق مىخورد . در سرفصل اين داستان بزرگ كرزوس پادشاه افسانهاى ليدى و فرمانرواى شهر سارد و سرزمينهاى وسيع بر اقوام يونى در آسياى صغير فائق مىشود ، ولى طولى نميكشد كه كوروش پادشاه فاتح پارس امپراتورى وسيع او را فتح مىكند و كرزوس را از تخت شاهى به زير ميكشد و باسارت ميبرد . افسانه جوانى كوروش و ظهور مؤسس خاندان هخامنشى نيز به سهم خود جالب است . هردوت ضمن بيان يكى از اين افسانهها سراسر تاريخ آسيا را بيان مىكند و ضمن استفاده از فرصت بتفصيل از اوضاع
تاريخ هرودت ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: هرودت
ص١٩