هدف نهائى خود رسيده است و كتاب او همانست كه او در نظر داشته يا قسمتهائى از آن ناتمام مانده و دست اجل فرصت تكميل آن را نداده است .
بحث مهم ديگرى كه دربارهء هردوت بين محققان و مؤلفان در گرفته مربوط است به ارزش كتاب اين مؤلف بزرگ از لحاظ سنديت تاريخى و صحت وقايعى كه بدان اشاره كرده است . بسيارى از مؤلفان يونان باستان از قبيل كتزياس و پلوتارك هردوت را بشدت مورد انتقاد قرار داده و او را به دروغگوئى و تحريف وقايع متهم كردهاند . رسالهاى تحت عنوان « خبث طينت هردوت » از مؤلفان يونان باستان باقى است كه عموما تأليف آن را به پلوتارك نسبت ميدهند . اگر اين نسبت صحت داشته باشد همانطور كه از عنوان آن پيداست انتقاد مؤلفان باستان به حدى شديد بوده است كه حتى هردوت را به « خبث طينت » متهم كردهاند . بين مؤلفان قرون جديد دربارهء اين مسئله اختلاف نظر است . در انگلستان يكى از مورخان معروف بنام سايس
( Sayce )
با جمعى ديگر از مؤلفان كه پيرو مكتب او ميباشند و قسمت اعظم مطالعات خود را به هردوت و آثار او اختصاص دادهاند عقيده دارند كه هردوت از صداقت علمى و امانت قلمى كامل كه سرمايهء اصلى هر مورخ درستى است بىبهره بوده است . اين دسته از مورخان هردوت را متهم ميكنند كه به آثار مؤلفان قديم دستبرد زده و با اينكه مطالب آنانرا در كتاب خود نقل كرده نهتنها نامى از آنان نبرده بلكه آنان را بدست فراموشى سپرده و كوشيده است اطلاعات تاريخى و جغرافيائى آنان را به حساب خود گذارد و خود را مطلعتر از آنچه بوده است به خوانندگان معرفى كند .
محققان فرانسوى بر خلاف همكاران انگليسى خود نسبت به هردوت و صدق گفتار او خوش بينند و انتقادات مكتب انگليسى را وارد نميدانند . معروفترين اين دسته از محققان فرانسوى آمده اوت
( Amde ? e Hauvette )
و آلفره كروآزه
( Alfred Croiset )
ميباشند كه يكى كتابى تحت عنوان « تاريخ جنگهاى مديك « 1 » »
هامش
( 1 )Ame ? de ? e Hauvette ; Histoire des Gerres Me ? diques , Paris , Ha-Chette , 1894