تحقيق كرده ( كتاب دوم - بند 104 - 105 ) و يا در بوتو
( Bouto )
شخصا شنيده كه افعىهاى بالدار از عربستان ميآمدهاند و عربستان كشورى بوده كه در سمت مشرق در آنسوى شبهجزيره سينا در طول دو ماه راه ادامه داشته و خليج عربستان كه باريك و طويل بوده موازى با درهء نيل در جهت شمال بجنوب در داخل خاك پيش ميرفته است ( كتاب دوم - بند 75 - 8 - 11 ) ؛ همچنين است در جائى كه مؤلف مدعى است كه آنچه دربارهء جريان قسمت علياى نيل از الفانتين به پائين و يا دربارهء آبوهواى افريقاى مركزى و منشاء زبان ساكنان آمون نقل مىكند خود شخصا در مصر تحقيق و جمعآورى كرده است ( كتاب دوم - بند 29 - 30 - 25 - 4226 ) و يا سرگذشت مسافرت جوانان نازامون
( Nasamons )
را در شهر سيرن
( Cyrene )
خود از دهان ساكنان اين شهر شنيده ( كتاب دوم - بند 32 - 33 ) . در اين افسانه و در خلال مطالبى كه دربارهء آن نقل شده آثار و علائمى از نوشتههاى هكاته ميتوان يافت . از اين قبيل است موضوع تقسيم افريقا به سه منطقه ، يك منطقه ساحلى كه در آن انسان سكونت دارد ، منطقه ديگرى كه در آن حيوانات وحشى زيست ميكنند و منطقه سومى كه خشك و شنزار و صحرائى است . همچنين است توصيفى كه مورخ از مسير رود ايستروس
( Istros )
يا دانوب مىكند و وجه شباهتى كه بين مسير اين رود و مسير رود نيل مييابد .
علاوه بر اين مطالب كه باحتمال زياد از كتاب هكاته نقل شده و منبع آن آثار مورخين قديمتر از هردوت مىباشد مطالب ديگرى در اين قسمت از تاريخ هردوت ميتوان يافت كه باحتمال زياد از كتب و رسالات آن زمان نقل شده است . از اين قبيل است مطالبى كه مورخ براى تعيين ابعاد خليج عربستان و چگونگى وضع آبهاى آن نقل مىكند ( كتاب دوم - بند 11 ) ؛ همچنين است در جائى كه مؤلف مدعى است كه رسم پرستش پوزئيدون
( Poseidon )
از افريقا به يونان آمده ( كتاب دوم - بند 50 ) .
دربارهء اين مسائل نميتوان بحث كرد ؛ ولى درباره آثار تاريخى كه مورخ در بند 102 و 106 به شرح آن پرداخته گفتگو زياد ميتوان كرد . آثار تاريخى كه در بند 106 شرح داده شده باحتمال زياد دو كتيبهايست كه امروز هم باقى است