توضيح خارج از متن دربارهء كتاب دوم هردوت
كتاب دوم هردوت كه مؤلف آن را بنام الهه و مظهر موسيقى اوترپ
( Eutherpe )
نام داده اختصاص داشته است به شرح حال كمبوجيه پادشاه پارس و لشگركشىهاى او به كشورهاى مجاور و تسخير مصر و زدوخوردهاى بزرگى كه بين پارسها و ديگر اقوام آسيائى درگرفت و همچنين برخورد و تماس يونانيان اروپا با يونانيان ساكن آسيا .
وقتى خواننده كتاب اول هردوت را با مطالعه صحنه معروف مرگ كوروش بپايان مىرساند و در آغاز كتاب دوم با اين عبارت روبرو مىشود « همين كه كوروش درگذشت كمبوجيه جانشين او شد . . . » تصور مىكند كه مورخ كهن دنباله مطلبى را كه در كتاب اول عنوان كرده از مرگ كوروش ببعد در كتاب دوم شرح ميدهد و سراسر اين كتاب به شرح احوال سلاطين بعد از اين پادشاه اختصاص دارد . ولى همين كه به مطالعه خود ادامه ميدهد با كمال تعجب مشاهده مىكند كه چنين نيست و جز چند سطر اول آن كه شامل بند اول از كتاب دوم مىباشد تا بند 182 در سراسر كتاب مطلبى درباره پارسها در آن نمىيابد . هردوت اين مورخ كهن كه قسمت مهمى از دنياى معاصر خود را از نزديك ديده و مشاهده كرده بود ، همين كه ضمن شرح سرگذشت كوروش و كمبوجيه به واقعه فتح مصر بدست پادشاه پارس ميرسد به عادت معمول كه از هرفرصتى براى ارائه معلومات و اطلاعات خود استفاده مىكند عبارت معترضهء طويلى خارج از موضوع آغاز مىكند كه از ابتداى بند دوم تا پايان كتاب ادامه مييابد .
در اين عبارت معترضه كه تا بند 182 از كتاب دوم ادامه مييابد هردوت قبل از شرح تسخير مصر بدست كمبوجيه جزئياتى دربارهء تاريخ و اخلاق و عادات و رسوم مصريان نقل مىكند كه خود در محل شاهد قسمتى از آن بوده است . علت اينكه مؤلف قسمت مهمى از كتاب تاريخ خود را به شرح احوال مصر اختصاص داده همانطور كه خود در بند 35 به آن اشاره كرده آنست كه كشور مصر در آن زمان از حاصلخيز -