مصر سخن ميگويد . مطالبى كه مؤلف درين قسمت از كتاب خود دربارهء مصر نوشته به حدى مفصل است كه شايد بتوان گفت مؤلف در هيچ قسمت از كتاب خود دربارهء هيچيك از كشورهاى آن زمان چنين بتفصيل سخن نگفته است . از موقعى كه كبوجيه را براى فتح مصر حركت ميدهد ( آغاز جلد دوم ) تا موقعى كه مصر بدست اين پادشاه فتح مىشود ( آغاز جلد سوم ) ، يك جلد تمام از كتاب مؤلف بشرح اوضاع مصر اختصاص دارد . بعد از آن هردوت انقلابات داخلى پارس و چگونگى جلوس داريوش را بر اريكهء سلطنت شرح ميدهد و به تهيه مقدمات جنگهاى مديك كه در زمان اين پادشاه پايهگذارى شد اشاره مىكند و قبل از بيان جزئيات اين جنگ بزرگ و تاريخى به ذكر جنگهاى داريوش با اقوام سيت ميپردازد و آنگاه بتفصيل از جنگ سيرن
( Cyrene )
ياد مىكند و دربارهء اقوام و ملل مختلف كه درين جريان با آنها برخورد كرده است داد سخن ميدهد .
مؤلف پس از بيان سرگذشت داريوش ، شورش مردم يونى و قيام شهر سارد را شرح ميدهد و درين قسمت است كه خواننده باحساسترين لحظات تاريخ بشر روبرو مىشود . اسامى فراموش نشدنى تاريخ جهان ، ماراتن ، سالامين ، پلاته و ميكال افسانهء بزرگترين جنگهاى حماسى و پهلوانى تاريخ باستان را در ذهن خواننده منعكس و خاطرات آن روزهاى پرهيجان و فراموشنشدنى تاريخ جهان را زنده مىكند .
اين صحنههاى زوالناپذير و اين وقايع فراموشنشدنى تاريخ بشر هرگز از خاطرها محو نخواهد شد . جنگ ماراتن يكى از بزرگترين جنگهاى تاريخ جهان محسوب مىشود . لشگركشى داريوش از راه دريا و پياده شدن سربازان متهور پارس در دشت ماراتن در برابر دروازههاى شهر آتن طليعهء اولين مهاجمه شرق بغرب و نخستين برخورد دو تمدن متضاد جهان باستان بود . در برابر پارسها كه باسرعتى شگفتآور دشمن را در آستانهء آشيانهاش غافلگير كرده بودند رفتار يونانيان حقيقة شنيدنى و شايان توجه زياد است . مردى بنام ميلتياد كه وطن خود را با خطرى بزرگ روبرو مىبيند در نطق تاريخى معروف خود وضع دشوار يونان را براى هموطنان خود بيان