علت تورم آبهاى رود بادهاى تابستانى « 1 » هستند زيرا اين بادها مانع ميشوند كه آب نيل به دريا بريزد « 2 » . ولى غالبا اتفاق ميافتد كه بادهاى تابستانى نميوزد و با اينحال رفتار نيل مانند سابق است . بعلاوه اگر بادهاى تابستانى علت اين پديده باشند بايد رودهاى ديگرى نيز كه در جهت مخالف اين باد ميوزند همين وضع را با همان شرايط داشته باشند . بخصوص كه چون آب آنها به مقدار كمترى است قدرت جريان آنها نيز كمتر است . با اينحال ، رودهاى بسيارى در سوريه و افريقا موجود است كه هرگز آنچه دربارهء نيل مشاهده مىشود دربارهء آنها روى نميدهد .
21 - نظريه دوم از نظريه اول ارزش علمى كمترى دارد ولى از آن شگفتانگيزتر به نظر ميرسد ؛ از روى اين نظريه طغيان رود نيل به علت آنست كه اين رود از اقيانوسى سرچشمه ميگيرد كه گرداگرد زمين را فراگرفته است « 3 » .
22 - نظريه سوم كه از بسيارى لحاظ از دو نظريه ديگر ظاهرى آراستهتر دارد غلط - ترين اين سه نظريه است . زيرا بسيار آسان است كه گفته شود آب نيل از ذوب شدن برفها حاصل مىشود « 4 » . رود نيل از افريقا خارج مىشود ، از حبشه ميگذرد
هامش
( 1 ) - باد تابستانى مصر بادى است كه هنگام تابستان از طرف شمال غربى ميوزد .
( 2 ) - اين عقيده متعلق به تالس ملطى فيلسوف و رياضىدان معروف عهد عتيق است .
( 3 ) - اين نظريه براى اولين بار از طرف اوتىمنس( Euthymenes )از اهل مارسى بيان شده است . اين شخص كه در اواخر قرن شش قبل از ميلاد به مصر سفر كرده در ساحل غربى افريقا مصب رودى را مشاهده كرده كه محتمل است رود سنگال بوده باشد .
در تابستان در موسم بارانهاى فصلى بركههاى آب شيرينى از اين رود مجزا ميشد كه مانند رود نيل تمساح و اسب آبى در آن زيست ميكرد . و به همين جهت اوتىمنس تصور كرده بود كه اين رود سرچشمه شط نيل است . باحتمال زياد طغيان اين رود ناشى از باد شمال غربى بوده كه آبهاى اقيانوس را در مصب اين رود وارد ميكرده است .
( 4 ) - اين نظريه متعلق است به آناكساگور( Anaxagore )و اشيل( Eschyle ).
و علت آنكه غلطتر از نظريه اول است آنست كه اساس آن بر فرضياتى استوار است كه هردوت منكر آنست . فرض لازم اين نظريه وجود برف زيادى در اقصىنقاط جنوبى مصر است . از نظريه دوم نيز به آن جهت غلطتر است كه بعقيدهء هردوت غلط بودن آن قابل اثبات است .