قديميان را دربارهء چگونگى طغيان رود نيل مورد انتقاد قرار ميدهد و ثابت مىكند كه بين طغيان آبهاى نيل و وزش بادهاى تابستانى ارتباطى نيست نظريهاى صائب و صحيح ابراز مىكند . و اگر درنظر آوريم كه هردوت در زمان خود نميدانسته كه در نواحى استوائى در بعضى از فصول سال ممكن است برف زيادى بر روى كوههاى مرتفع وجود داشته باشد انتقادى كه وى از نظريه آناكساگور در اين باره كرده نيز تا حدى صحيح به نظر ميرسد ( كتاب دوم - بند 22 ) .
ولى صرفنظر از اين موارد كه تا اندازهاى عقيدهء مؤلف درباره آنها با حقيقت تطبيق مىكند موارد بسيارى در كتاب دوم هردوت جلب توجه مىكند كه مؤلف در اظهار عقيده خود نسبت به آن موارد دچار اشتباه شده است . از اين قبيل است در بند 112 در جائى كه مدعى است كه « آفروديت خارجى » كه در ممفيس مورد پرستش بوده همان هلن معروف است و دليلى كه بر اين امر اقامه مىكند اينست كه هلن در شهر ممفيس اقامت كرده بود و بعلاوه هيچيك از معابد آفروديت به « آفروديت خارجى » اختصاص نداشته است . در اينجا كاملا روشن است كه استدلال هردوت استحكام ندارد و ميتوان گفت كه بين دليلى كه اقامه شده و نتيجهاى كه از آن اخذ گرديده هيچگونه ارتباطى وجود ندارد .
ولى اگر درنظر آوريم كه غالب نويسندگان و يونانيان باستان به آسانى خدايان اقوام خارجى را با خدايان و نيمهخدايان خود تطبيق ميدادهاند از اين حيث شايد انتقاد زيادى به هردوت وارد نباشد . در بعضى موارد هم اشتباه هردوت بيشتر از طرز بيان او ناشى شده و بيان نارساى او خواننده را دچار اشتباه مىكند . از اين قبيل است در بند 134 در جائى كه مؤلف براى اثبات اين مسئله كه هرم معروف ميكرينوس در زمان رودوپيس ساخته نشده استدلال مىكند كه رودوپيس در زمان آمازيس ميزيسته نه در زمان ميكرينوس . هردوت در اين استدلال به اين نكته توجه نداشته كه اگر هرم مورد بحث را ميكرينوس نساخته باشد لزوما نبايد در زمان خود او ساخته شده باشد تا بتوان نتيجه گرفت كه چون رودوپيس در زمان آمازيس ميزيسته و در زمان ميكرينوس
تاريخ هرودت ( فارسى ) — صفحة 98
مساهمون: هرودت
ص٩٨