از جنگ سيرن
( Cyrene )
ياد مىكند و دربارهء اقوام و ملل مختلف كه درين جريان با آنها برخورد كرده است داد سخن ميدهد .
مؤلف پس از بيان سرگذشت داريوش ، شورش مردم يونى و قيام شهر سارد را شرح ميدهد و درين قسمت است كه خواننده با حساسترين لحظات تاريخ بشر روبرو مىشود . اسامى فراموشنشدنى تاريخ جهان ، ماراتن ، سالامين ، پلاته و ميكال افسانهء بزرگترين جنگهاى حماسى و پهلوانى تاريخ باستان را در ذهن خواننده منعكس و خاطرات آن روزهاى پرهيجان و فراموشنشدنى تاريخ جهان را زنده مىكند .
اين صحنههاى زوال ناپذير و اين وقايع فراموشنشدنى تاريخ بشر هرگز از خاطرها محو نخواهد شد . جنگ ماراتن يكى از بزرگترين جنگهاى تاريخ جهان محسوب مىشود . لشگركشى داريوش از راه دريا و پياده شدن سربازان متهور پارس در دشت ماراتن در برابر دروازههاى شهر آتن طليعهء تحسين مهاجمه شرق بغرب و نخستين برخورد دو تمدن متضاد جهان باستان بود . در برابر پارسها كه با سرعتى شگفتآور دشمن را در آستانهء آشيانهاش غافلگير كرده بودند رفتار يونانيان حقيقة شنيدنى و شايان توجه زياد است . مردى بنام ميلتياد كه وطن خود را با خطرى بزرگ روبرو مىبيند در نطق تاريخى معروف خود وضع دشوار يونان را براى هموطنان خود بيان مىكند و نقشهء دفاعى خود را به آنان ارائه ميدهد . با جملاتى مقطع و ساده از آزادى و اسارت براى آنان سخن ميگويد و سراسر يونان را براى دفاع از اين آزادى كه آنقدر در نظر آنان عزيز و گرامى بود به صورت پيكرى واحد متحد مىكند . در همان حال غريو شادى و صداى پاى آهنين سربازان متهور پارس در كنار دروازههاى بزرگترين شهر يونان باستان اعتلاى نزديك و استيلاى آيندهء اين قوم مشرقزمين را نويد ميدهد .
دورهء تاريخ هردوت با شرح جنگهاى پلاته و ميكال كه آخرين برخورد تمدن شرق و غرب محسوب مىشود بپايان ميرسد . در جدال و ستيز بزرگى كه بين اين دو تمدن درگرفت غرب موقتا پيروز شد و شرق به داخل چهارديوارى قارهء وسيع خود رانده شد .