از مشاهدهء شگفتىهاى زمان خود در طول سفر احساس ميكرده است بايد نظير خود او به دورهء صباوت و كودكى مراجعت كرد و باصبر و حوصله پابپاى مؤلف در مسير رودهاى آرام و باعظمت آن روز حركت كرد و مانند طفلى خردسال كه با دهان باز و سراسر غرق اعجاب و تحسين بافسانههاى مادر پير خود گوش ميدهد با روحى ساده از شگفتىها و عجايبى كه مورخ كهن بتفصيل شرح ميدهد لذت برد و دنياى عهد عتيق را در مخيله خود مجسم كرد .
با وجود فصول زيادى كه هردوت به شرح جزئيات عجايب و شگفتىهاى زمان خود اختصاص داده است ، شگفتىهائى كه امروز در نظر ما كودكانه و ناچيز جلوه مىكند ، در خلال همين مطالب كتاب پرارزش او تاريخ جهان را مشاهده ميكنيم كه آهسته و آرام ورق مىخورد . در سرفصل اين داستان بزرگ كرزوس پادشاه افسانهاى ليدى و فرمانرواى شهر سارد و سرزمينهاى وسيع بر اقوام يونى در آسياى صغير فائق مىشود .
ولى طولى نميكشد كه كوروش پادشاه فاتح پارس امپراتورى وسيع او را فتح مىكند و كرزوس را از تخت شاهى به زير ميكشد و باسارت ميبرد . افسانه جوانى كوروش و ظهور مؤسس خاندان هخامنشى نيز به سهم خود جالب است . هردوت ضمن بيان يكى از اين افسانهها سراسر تاريخ آسيا را بيان مىكند و ضمن استفاده از فرصت بتفصيل از اوضاع مصر سخن ميگويد . مطالبى كه مؤلف درين قسمت از كتاب خود دربارهء مصر نوشته به حدى مفصل است كه شايد بتوان گفت مؤلف در هيچ قسمت از كتاب خود دربارهء هيچيك از كشورهاى آن زمان چنين بتفصيل سخن نگفته است . از موقعى كه كمبوجيه را براى فتح مصر حركت ميدهد ( آغاز جلد دوم ) تا موقعى كه مصر بدست اين پادشاه فتج مىشود ( آغاز جلد سوم ) ، يك جلد تمام از كتاب مؤلف بشرح اوضاع مصر اختصاص دارد . بعد از آن هردوت انقلابات داخلى پارس و چگونگى جلوس داريوش را بر اريكهء سلطنت شرح ميدهد و به تهيه مقدمات جنگهاى مديك كه در زمان اين پادشاه پايهگذارى شد اشاره مىكند و قبل از بيان جزئيات اين جنگ بزرگ و تاريخى به ذكر جنگهاى داريوش با اقوام سيت ميپردازد و آنگاه بتفصيل
تاريخ هرودت ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: هرودت
ص١٩