حقيقت اين وقايع نتيجهء اقدام او است . پس آستياژ خطاب به او سخنانى گفت و به هارپاگ ثابت كرد كه او خامترين و بىانصافترين مرد جهان است خامترين مرد جهان از آن جهت كه اگر وقايع حاضر در واقع نتيجهء اقدامات او بوده است ، او ميتوانست خود شخصا بپادشاهى برسد ، در حالى كه اكنون شخص ديگرى بسلطنت رسيده است . بىانصافترين مرد جهان از آن جهت كه فقط بخاطر غذائى كه از آن ياد شد ، مردمان ماد را باسارت و بردگى درآورد ، در حالى كه اگر لازم ميدانست بجاى آنكه خود بسلطنت رسد شخص ديگرى به اين مقام رسد ، حق و انصاف ايجاب ميكرد كه يك تن از اهالى ماد را بجاى اين پارسى به سلطنت رساند .
اكنون مادها بىگناه و بىتقصير از فرمانروائى و سيادت باسارت و بردگى افتادهاند ، و حال آنكه پارسها كه در گذشته بردگان مادها بودهاند امروز فرمانرواى آنها شدهاند .
130 - بدين ترتيب ، آستياژ پس از سى و پنج سال سلطنت از پادشاهى خلع شد و به علت رفتار خشن او مادها در زير يوغ پارسها قرار گرفتند « 1 » . باستثناى مدتى كه اقوام سيت بر مادها مسلط بودند ، مادها مدت يكصد و بيست و هشت سال بر سراسر قسمتى از آسيا كه در آنسوى رود هاليس واقع است سلطنت كردند « 2 » . بعدها به گذشته خود حسرت خوردند و عليه داريوش شوريدند « 3 » . ولى شورش آنها نتيجه نداد و
هامش
( 1 ) - شكست آستياژ از كوروش در سال 550 قبل از ميلاد اتفاق افتاد .
( 2 ) - اگر مدت پنجاه و سه سال سلطنت ديوكس و بيست و دو سال سلطنت فرائورت و چهل سال سلطنت سياگزار و سى و پنج سال سلطنت آستياژ را جمع كنيم رقمى برابر يكصد و پنجاه سال بدست ميآيد ، در حالى كه هردوت طول مدت سلطنت خاندان ماد را يكصد و بيست و هشت سال دانسته است . براى بدست آوردن اين رقم چاره نيست جز آنكه طول مدت سلطنت دو پادشاه اول را جمعا 53 سال بدانيم و فرض كنيم 22 سالى كه به فرائورت نسبت داده شده جزء اين مدت بوده است . فقط در اين صورت جمع سالهاى سلطنت پادشاهان ماد با حساب هردوت تطبيق مىكند و از 128 سال تجاوز نميكند . و اگر قبول كنيم كه مادها فقط در زمان سه پادشاه اخير خود بر امپراتورى وسيع ماد سلطنت كردند اين حساب نيز صحيح است زيرا ديوكس فقط بر سرزمين ماد حكومت كرد و ميتوان طول مدت سلطنت او را در اين حساب وارد كرد .
( 3 ) - قيام مادها در زمان داريوش كه هيچيك از مورخان باستان ذكرى از آن نكردهاند بطور مشروح در كتيبهء معروف بيستون نقل شده است . اين شورش در آغاز سلطنت داريوش