مادها و پارسها
95 - اكنون ادامهء سرگذشتى كه بدان مشغول هستم مستلزم آنست كه دربارهء اين شخص كه كوروش نام داشت و امپراتورى كرزوس را سرنگون كرد كلمهاى چند بگويم و چگونگى تسلط پارسها را بر آسيا شرح دهم . در اينباره من از آن عده پارسهائى پيروى خواهم كرد كه قصدشان تجليل تاريخ كوروش نبوده است ، بلكه حقيقت واقعى را بيان كردهاند . من در بيان خود از گفته اينها پيروى ميكنم ، با اينكه قادرم دربارهء كوروش سه روايت مختلف ديگر را نيز نقل كنم .
مدت پانصد و بيست سال قسمت بزرگى از فلات آسيا تحت سلطه آشورىها بود و پس از اين مدت كه سلطهء آنها ادامه داشت نخستين قومى كه از آنها جدا شد قوم ماد بود « 1 » . مادها در جنگى كه براى كسب آزادى خود با آشورىها شروع كردند رفتارى متهورانه در پيش گرفتند و سرانجام يوغ اسارت آنها را متزلزل كردند و خود را آزاد و مستقل نمودند « 2 » . بعدها ديگر اقوام نيز از آنان تقليد كردند و مانند آنها مستقل و مجزا شدند « 3 » .
هامش
( 1 ) - مادها هرگز بطور كامل تحت اطاعت و انقياد آشورىها درنيامدند . كشور ماد بارها صحنه نبردهاى خونين با سربازان آشورى شد و آشوريها مكرر براى مجازات مادها به شبيخون و حملات غير مترقب دست زدند . ظاهرا در قرن هشتم قبل از ميلاد ، بخصوص از زمان سارگون ( 722 - 705 ق . م . ) پادشاهان آشور در اين سرزمين با اقوامى روبرو شدهاند كه بتازگى به اين قسمت قدم نهاده بودند و در مقابل آشوريها مقاومتى شديد از خود نشان ميدادند و اين اقوام همان اقوام ماد بودهاند . شايد قصد هردوت در اينجا اين بوده است كه اشارهاى به ورود اين اقوام جديد به صحنهء سياست آسيا كرده باشد .
( 2 ) - استقلال قطعى كشور ماد در اواخر سلطنت آسور با نيپال ( 626 - 669 ق . م . ) و جانشين او تحقق يافت و در اين زمان بود كه كشور ماد برهبرى يكى از سران قوم ماد به صورت كشورى واحد و مستقل از آشور به كلى مجزا شد .
( 3 ) - اين اقوام كه هردوت بدانها اشاره مىكند عبارت بودند از اقوام سيليسى ، بابلى ، سورى ، يهود و غيره .