هردوت مشاهده مىشود اينست كه مؤلف در بند 181 صريحا اعلام مىكند كه اين معبد در زمان او پابرجا بوده است ، در حالى كه سترابون و ديودور « 1 » و آرين « 2 » از قول نويسندگان معاصر اسكندر نقل ميكنند كه ازاژيل و برج بابل در سال 479 در زمان خشايارشا هنگام خاموش كردن شورش مردم بابل ويران شد . بعضى از محققان براى رفع اين اشكال حدس ميزنند آرامگاهى كه هردوت بدان اشاره مىكند و آن را معبد بعل مردوك تصور مىكند درحقيقت چيز ديگرى بوده و شايد معبد بعلنبو « 3 » واقع در بورسيپا « 4 » بوده است ، چه در اين شهر نيز كه در جوار شهر بابل قرار داشت معبدى بود كه در آن برج مطبقى ساخته بودند كه بعد از ويران شدن بناى ازاژيل نزد مردم بابل قدر و منزلتى خاص يافته بود . استدلالى كه اين دسته از محققان ميكنند اينست كه نوشتهء هردوت حاكى است كه در نظر اين مؤلف معبد بلوس و كاخ شاهى در دو طرف رود فرات قرار داشت ( بند 181 ) ، در حالى كه بطوريكه متون خط ميخى و حفارىهاى جديد حكايت مىكند بناى ازاژيل و كاخ شاهى هردو در ساحل چپ رود قرار داشتند و شهر بورسيپا در ساحل راست آن . شهر بورسيپا هميشه مجزا از شهر بابل بوده ، ولى چون هردوت دربارهء طول حصار شهر راه اغراق پيموده اشتباها اين شهر را نيز قسمتى از شهر بابل به حساب آورده است .
نتيجهء اين بحث آنكه مطالب بند 181 تا 183 حاصل مطالعات شخص مؤلف در موقع بازديد معبد بعلنبو بوده و مؤلف اين بنا را شخصا به چشم ديده و سپس آنچه ديده با آنچه دربارهء ازاژيل در آثار متقدمان خوانده باهم يك جا جمعآورى كرده و مطالب اين دو بند را از آنها تركيب كرده است . البته بعيد به نظر ميرسد كه هردوت مرتكب چنين اشتباهات بزرگى شده باشد و چون او مدعى است كه بناى ازاژيل
هامش
( 1 ) -Diodore( 2 ) -Arien( 3 ) -Bel - Nebo( 4 ) -Borsippa