هردوت اخذ كرده ، مطلبى نقل مىكند كه يا هردوت اصولا از آن يادى نكرده و يا از آن سخن گفته ولى سترابون خود چيزى بر آن افزوده است . مثلا هردوت مدعى است كه مقبرهء آليات را اصناف سهگانهء شهر سارد بنا كردهاند و سهم فواحش در اين بنا بيش از ديگر اصناف بود . ولى سترابون عين گفتهء هردوت را نقل نميكند و اين عبارت را از مورخ طورى منتقل مىكند كه معناى آن به كلى تغيير مىكند . بدين ترتيب سترابون گاه از روى غفلت و گاه براى افزودن مطالبى كه خود بدان معتقد بوده و با مراجعه به مؤلفان ديگرى كه آثار آنان در نظر او وسيله تصحيح كتاب هردوت بوده است درحقيقت خود به كتاب اين مؤلف مراجعه كرده و آن را تا حدى تحريف كرده و شايد به همين جهت است كه بين مطالب كتاب او و گفتههاى هردوت تا حدى مشابهت موجود است .
و اما دربارهء منابع اين فصل از كتاب هردوت بايد گفت آنچه مورخ در بندهاى 131 تا 140 دربارهء پارسها نوشته ، همچنانكه خود مكرر اشاره مىكند ، از قول ديگران نقل كرده ، ولى طرز تنظيم مطالب طوريست كه اگر مؤلف قسمتهائى از آن را حقيقة از ديگران نقل كرده باشد در هر حال قبلا نسبت به صحت يا سقم آنها به قدر كافى تحقيق كرده است . در بعضى قسمتهاى بند 131 و 134 هردوت دربارهء پارسها چنين مينويسد : آنها كسانى را كه معبد يا قربانگاه يا مجسمهاى براى خدايان بنا ميكنند ابله و ديوانه ميدانند ، آنها خود را بر ديگر ملل ارجح ميدانند و احترام آنها نسبت بملل همسايه به نسبت نزديكى يا دورى آنها زياد و كم مىشود . احتمال زياد ميرود كه آنچه هردوت در اين دو بند به پارسها نسبت ميدهد خود از دهان آنان شنيده و مطلب در خاطرهاش باقى بوده و بعدها بطور مختصر در كتاب خود از آن ياد كرده . نكتهء شگفتى كه مؤلف در بند 139 دربارهء اسامى خاص پارسها نقل مىكند و تذكر ميدهد كه تمام اين اسامى با حرف سيگما « 1 » پايان مييابد بطوريكه مؤلف نقل مىكند خود شخصا آن را تشخيص داده و كسى اين مطلب را به او تذكر نداده است .
هامش
( 1 ) -Sigma