كه افراد خاندان هارپاگ بطور موروثى در ليسى « 1 » فرمانروائى كرده و پيوسته دست نشانده پادشاهان شوش بودهاند و چون حدس زده مىشود كه هردوت به گزانتوس مسافرت كرده ، چنين نتيجه ميگيرند كه مورخ اطلاعات خود را دربارهء ماد و پارس در دربار اين خاندان كسب كرده . ولى اين فرض كه اساس آن شباهت دو اسم است قابل قبول نيست ، چه هارپاگ بر تمام سرزمين يونى با قدرت حكومت كرد و در اين صورت جاى ترديد نيست كه در تمام شهرهاى يونى مردم نام او را شنيده بودند و باندازهء كافى او را مىشناختند .
آنچه دربارهء خلاصهء تاريخ ماد در بند 95 تا 106 به صورت مقدمه بر « تاريخ كوروش » نقل شده باحتمال زياد با تاريخ كوروش منبعى مشترك دارد . چه در اين قسمت مؤلف بطور آشكار حتى به قيمت فدا كردن حقايق تاريخى مكرر از مادها تمجيد و ستايش مىكند . بعقيدهء او مادها نخستين قومى هستند كه از زير بار اطاعت آشورىها شانه خالى كردند ( بند 96 ) ؛ نخستين پادشاه آنها كه ديوكس ناميده ميشد و شخصيتى افسانهاى داشت و از اين حيث با مردى بنام ديوكو « 2 » كه در متون ميخى از او نام برده مىشود شباهتى داشت بكمك فضايل و ملكات اخلاقى و تقوى و درستى خود بسلطنت رسيد . در ميان اين فضايل و ملكات ، آنچه بيش از هرچيز مورد توجه ايرانيان بود عدالت و دادگسترى بود كه يكى از بارزترين ملكات اين پادشاه محسوب ميشد ( بند 96 ) .
دومين پادشاه ماد كه فرااورت « 3 » نام داشت پارسها را باطاعت درآورد و قسمتى از آسيا را تسخير كرد ( بند 100 ) سومين پادشاه ماد سياگزار « 4 » نام داشت . اين پادشاه كه مدتى در برابر اقوام سيت عقبنشينى كرد ، سرانجام توانست سكاها را از كشور خود براند و بطوريكه هردوت مدعى است به تنهائى امپراتورى عظيم آشور را درهم كوبد . انشاى اين قسمت از تاريخ هردوت قسمى است كه نشان ميدهد در اين مورد نيز مؤلف نوشتهاى
هامش
( 1 ) -Lycie( 2 ) -Dayoukkou( 3 ) -Phraorte( 4 ) -Syaxare