اين بود جوابى كه هاتف معبد به فرستادگان ليدى داد . آنها جواب هاتف را به سارد آوردند و به كرزوس بازگفتند . وقتى كرزوس اين جواب را شنيد تصديق كرد كه گناه از او بوده است نه از خداوند . اين بود چگونگى امپراتورى كرزوس و نخستين فتح سرزمين يونى .
92 - و اما هدايائى كه كرزوس تقديم كرده بود ، هنوز بسيارى از آنها در يونان « 1 » باقى است و آنها كه من به آن اشاره كردم تنها هداياى او نبوده است . در شهر تب « 2 » واقع در بئوسى « 3 » سه پايهاى از طلا يافت مىشود كه كرزوس به آپولون ايسمنيوس « 4 » اهدا كرده است . در افز « 5 » گاوهاى زرين و عدهء زيادى ستون موجود است « 6 » . در معبد آتنا پرونهآ « 7 » سپر بزرگى از طلا باقى است . اينها هدايائى است كه در زمانى كه من ميزيستم هنوز موجود بود ، ولى هداياى ديگرى هم بوده است كه تا اين زمان از بين رفتهاند . هدايائى كه كرزوس به معبد برانشيد واقع در سرزمين ملط « 8 » اهدا كرده بود بطوريكه شنيدهام هموزن و نظير هداياى معبد دلف بوده است « 9 » .
هامش
( 1 ) - در اينجا قطعا مقصود هردوت از « يونان » مجموع نواحى است كه عناصر يونانى در آن سكونت داشتهاند ، اعم از يونان آسيا ( افز( Epheseو يونان اروپا .
( 2 ) -Thebes( 3 ) -Beotie( 4 ) -Apollon Ismenios( 5 ) -Ephese( 6 ) - هيچيك از مورخان ديگر از اين هدايا ذكرى نكردهاند . با اينحال ، طرز بيان هردوت در مورد گاوهاى زرين قسمى است كه ممكن است تصور كرد اين گاوها تنها هداياى زرين بوده است كه در افز موجود بوده .
( 7 ) -Athena Proneaالهه يونان باستان ، خداى فكر و انديشه .
( 8 ) - شهر ملط در سال 494 قبل از ميلاد بوسيله پارسها تسخير شد ( كتاب چهارم هردوت - بند 19 ) و شايد علت از بين رفتن اين هدايا همين واقعه بوده است .
( 9 ) - اعطاى اين هدايا از طرف كرزوس به معبد برانشيد واقع در ملط بعيد به نظر ميرسد ، زيرا بطوريكه در بند 68 همين كتاب هردوت متذكر مىشود پاسخ هاتف اين معبد در نظر كرزوس مساعد نبود و او فقط براى معابدى هدايا فرستاد كه قبلا صحت گفتار آنها را آزمايش كرده بود .