وقتى كرزوس به سواحل رود هاليس رسيد سپاه خود را از روى پلهائى كه بعقيدهء من در آن زمان موجود بود « 1 » عبور داد و به پيشروى ادامه داد . ولى بطوريكه بين يونانيان شايع است ظاهرا سپاهيان او بكمك تالس ملطى به آن سوى رود رفتهاند چه بعقيدهء آنها پلهاى مورد بحث در آن زمان وجود نداشت . تالس كه در سپاه كرزوس بود براى كمك به سپاه او ظاهرا كارى كرده است كه اين رود كه در طرف چپ سپاه در جريان بود در جانب راست آن نيز قرار گيرد « 2 » . تالس براى انجام اين مقصود چنين كرد : از نقطهاى كه در بالاى اردو قرار داشت خندقى عميق حفر كردند و آن را به شكل هلال ادامه دادند بقسمى كه آب رودخانه در اين قسمت از بستر قديم خود جدا و به خندق وارد شد و پس از آنكه محل اردو را از پشت دور زد از آن هم جلوتر رفت و بار ديگر به بستر قديم ملحق شد . بدين ترتيب همين كه آبهاى رود تقسيم شد هريك از دو شعبه آن قابل عبور شد . بعضىها عقيده دارند كه بستر قديم به كلى خشك شد ولى من اين گفته را قبول ندارم . اگر چنين باشد چگونه ليديها در مراجعت از اين رود عبور كردهاند ؟ « 3 » .
76 - پس از آنكه كرزوس با سپاه خود از رود هاليس عبور كرد ، در كاپادوكيه به
هامش
( 1 ) - ظاهرا چنين به نظر ميرسد كه هردوت از وضع اين پلها كه مدعى است در زمان كرزوس نيز وجود داشته كاملا با اطلاع بوده . از آنچه او در قسمتهاى بعد نقل مىكند چنين معلوم مىشود كه اين پلها از سينوپ زياد دور نبودهاند و محل آنها در قسمت سفلاى درهء هاليس در نزديكى ساحل بوده است .
( 2 ) - از اين شرح معلوم مىشود سپاه كرزوس در جهت جنوب در درهء رود هاليس پيش ميرفته است .
( 3 ) - ايراد هردوت ظاهرا وارد به نظر ميرسد ، زيرا اگر بستر رود هاليس به كلى تغيير داده شده بود واضح است عبور از بستر جديد نيز غيرممكن بود . ممكن است به اين ايراد چنين پاسخ داد كه وقتى ليديها پس از شكست بجانب باختر عقبنشينى كردند ابتداء از بستر قديم گذشتند و سپس آب را از بستر جديد به آن بستر برگرداندند . ولى ايرادى كه به اين توضيح وارد است اينست كه ليديها در آن زمان باشتاب تمام عقبنشينى ميكردند و چون پارسها بدنبال آنان ميآمدند قطعا فرصت آن را نداشتهاند كه بچنين كار پرزحمت و طولانى دست زنند .