رسمى اين كشور معيّن كرد ؛ و ملت ايران تا به امروز به اين مذهب مانده است ، با اعتقادى محكمتر از ايمان فرنگيان به دين مسيح . اسلام دو مذهب [ عمده ] دارد ، يكى سنى و ديگر شيعه . فرقه اخير را سنّيان « شيعه » مىنامند ، كه در لغت به معنى مردم بدراه است . موجبات جدا شدن اين دو فرقه به اوايل تاريخ اسلام برمىگردد . پس از مرگ حضرت محمد ، چون اعراب سرزمينهاى اطراف را تسخير كرده بودند [ مىبايست آنجا را اداره بكنند ] ؛ اما در قرآن مباحث مربوط به تدابير سياسى و مملكتدارى اندك بود و با آن نمىشد مردمى را كه زير سلطه مسلمانان آمده بودند اداره كرد . از اينرو حديث ، كه همان سنت و سخنان پيغمبر بود ، قرآن را تكميل كرد و تدابيرى در سياست و اداره به دست داد . كسانى را كه به اين ترتيب ايمان دارند سنى مىگويند . معتقدان اين مذهب ، ابو بكر را كه پدر همسر حضرت محمد و جمعآورنده [ و كاتب ] قرآن بود ، جانشين به حق پيامبر اسلام مىدانند . امروزه مردم ترك و افغان و بسيارى ديگر از مسلمانان اهل اين مذهباند .
اعتقاد شيعيان
معتقدان شيعه ، يعنى مردم ايران ، با رد عقيده سنىها دربارهء جانشينى پيامبر عقيده دارند كه نه فقط على ( ع ) ، داماد حضرت محمد ، جانشين برحق اوست ، بلكه اطمينان دارند كه حضرت محمد هم پيشاپيش او را به جانشينى خود معين كرده و [ شرح ] قرآنى را كه از حضرت على و فرزندش حسين و هفتمين جانشين آن حضرت روايت شده است قبول دارند . نيز چون امام حسين در جنگ صحراى كربلا در عربستان كشته شد ، پيروان مذهب شيعه اين واقعه را مهمترين يادبود [ تاريخ اسلام ] مىدانند ، و برابر تقويم اسلامى ، كه شرح آن را خواهد آورد ، در ده روز اول ماه محرم هر سال مراسمى به ياد او برگزار مىكنند .
تعزيهدارى مذهبى
اقامتم در مازندران اتفاقا مصادف با اين ايّام بود و ديدم كه در مدت اين ده روز مردم چنانكه گويى از خود بىخود شدهاند ، هرچند ده نفر از بزرگسالان و بچهها دستهاى به راه انداخته ، چيزى را كه مانند نيزه بود [ علامت ] بالا برده بودند و مىرفتند . اين علامت را با چراغ و چيزهاى نذرشده آراسته ، و آن را با اين آويزهها برداشته و به راه افتاده بودند ، و روز و شب در خيابانها مىرفتند و مردم دسته به صداى بلند همسرايى مىكردند و همه به آن آهنگ به سينه خودشان مىزدند . مخصوصا در مورد شديدتر ، با شمشيرى كه در دست داشتند سر و بدنشان را زخمى كرده بودند كه خون بسيار مىريخت . موردى هم بود كه خون گوسفند را به