خليفه درآورد ، و خود تقريبا به مدت سى سال از 900 تا 936 م . از سوى خليفه [ بغداد ] فرمانرواى ايران بود . سلسلهاى را كه او بنا كرد سامانيان خواندهاند . اين سلسله در سال 936 منقرض شد ، و در اين هنگام بود كه ايران ، 304 سال پس از درگذشت محمد ، توانست براى نخستينبار از قيد حكومت اعراب بيرون آيد .
پادشاهان بويه ، سلجوقيان
سلسلهء حكومتى كه در اين احوال تأسيس شد ، آل بويه بود كه تا سال 1038 دوام يافت و به دست تركان منقرض شد ، و ايران تا سال 1194 م . در حكومت تركان [ سلجوقى ] بود . آخرين سلطان اين سلسله ، طغرل ، در جنگ با فرمانرواى خوارزم ، كه از سوى درياى خزر آمد ، شكست خورد و روزگار سلجوقيان به سر رسيد .
هجوم تاتار
در سال 1206 م چنگيز امپراتور بزرگ مغول و تاتار با سپاهى گران به اطراف لشكر كشيد ، و در سال 1218 م . مصمم به تسخير ايران و روانهء اينجا شد . [ علاء الدين ] محمد خوارزمشاه كه در اين زمان بر ايران حكومت داشت 000 / 40 سپاهى بسيج كرد و به مقابله لشكر 000 ، 70 نفرى چنگيز رفت ، اما شكست خورد و دوره حكومت خوارزمشاهيان به پايان آمد . چنگيز خود به ايران نيامد و تا شهرهاى پيرامون ايران پيش رفت و آنجا را گرفت . او در سال 1227 م . درگذشت و پسرش اگتاى بر تخت نشست . بعدها در سال 1258 م . هولاگو نوهء چنگيز خان ايران را تسخير كرد .
ايلخانيان
در اين هنگام ، بغداد ، پايتخت امپراتورى اسلام ، سقوط كرد و خلافت هم از ميان برداشته شد .
گويا اين حكومت نزديك پانصد سال در سرزمينهاى آسيا رياست دينى [ و دولتى ] داشت .
ايران هم زير حكومت مغولان درآمد ، و از اين پس هولاگو و نوادگانش ، جانشينان او ، همه در تشويق علم و ادب كوشيدند و فرهنگ را تا درجهاى ترقى دادند . اما نوادگان و جانشينان هولاگو همه با تدبير نبودند ، و از اينرو حكومتشان رو به زوال رفت .
جهانگيرى تيمور
در سال 1380 م . تيمور حكومت ايلخانيان [ جانشينان هولاگو ] را برانداخت . تيمور در سال