سرسبزى گيلان
از تهران كه سوى شمال بروند و از كوهستان البرز عبور كنند به ناحيهء گيلان مىرسند كه طبيعتى سبز و خرم و پرگياه و درخت دارد ، با زمستانهاى معتدل . اما تابستانها اينجا هم هوا بسيار گرم است ؛ از جنوب باد خشك مىوزد ، يا كه باد شمال گرما و رطوبت آزارنده مىآورد . با وزيدن اين باد ، هوا پر از رطوبت و لباس بر تن انسان خيس مىشود و اين حال بسيار ناراحتكننده است . گويا اين هوا و عوارض آن براى اهالى اينجا بىنهايت زيانبار است .
تب نوبه
از بيمارىهاى بومى ، تب [ نوبه ] در ايران بيش از همه است . اين بيمارى بسيار خطرناك ، و يگانه راه گريز از آن ، دور شدن از اين ناحيه و رفتن به ولايت ديگر است .
و با : آفتابزدگى
بيمارى و با هم هرچند يكبار شيوع پيدا مىكند . گويا چند سالى پيشتر هم كه و با آمد ، مردم بسيار از اين بيمارى مردند . آبله و بيمارى چشم [ - تراخم ] و بيمارىهاى ديگر هم زياد ديده مىشود ، و به خصوص در تابستان عوارض آفتابزدگى عواقب وخيم و هولانگيز دارد . در ماه اوت سال 1821 ناو انگليسى به نام ليورپول
Liverpool
كه به بندر بوشهر رسيد ، در همان روز ورودش سه صاحبمنصب و سى ملاح آن دچار آفتابزدگى و تلف شدند ، گويا در اين روز گرماى هوا به 103 تا 106 درجه [ فارنهايت ] رسيده بود . اما در اين هوا و گرما هم اگر مراقبت كافى شود و زير آفتاب نروند و به سايه پناه ببرند ، مرگومير زياد نخواهد بود . از اينرو است كه فرنگىهاى مقيم بوشهر شبها روى بام و توى پشهبند مىخوابند . با اين همه چون در اين ناحيه رطوبت هوا زياد است ، كسانى كه عادت به هواى نمناك نداشته باشند نمىتوانند تحمل آن را بكنند . به خصوص آنهايى كه در پشتبام مىخوابند ، حتى مردمى كه به اين هوا عادت دارند ، اگر با سرزدن آفتاب برنخيزند ، ممكن است كه زير آفتاب دچار سردرد ناگهانى و خوندماغ بشوند و به رنجورى و ناراحتى بيفتند . پيداست كه عوارض اين حال براى تازهآمدگان و مسافران كه به هواى اينجا خو نكردهاند بسيار وخيمتر است .
آبهاى آلوده
شمارى از بوميان ، و نيز فرنگىهايى كه در ايران اقامت دارند ، مبتلا بهگونهاى « كيست » يا تاول و دمل چركى مىشوند . سبب اين زخم و بيمارى كرم يا انگلى است كه وارد بدن مىشود [ كرم