يافتههايشان به دولت و دستگاه متبوع خود دادند ، هركدام سفرنامهاى نيز نوشتند . گزارش رسمى يوشيدا از اين سفر در بايگانى اسناد رسمى ژاپن محفوظ است . فوروكاوا سفرنامهء خود را چهار سال زودتر از يوشيدا ، در سال 1890 م ، در توكيو با عنوان پروشييا كيكوء
Perushiya Kiko
( يادداشتهاى سفر ايران ) انتشار داد . اين نوشتهها تصويرى از نگاه ژاپن به ايران در آن سالها ، و نيز آگاهىهاى ارزنده از ايران دورهء قاجار به دست مىدهد . بخشى از محتواى اين سفرنامهها مطالبى است كه آن را در سفرنامههاى فراوانى كه اروپاييان در چند دههء پايانى سدهء نوزدهء ميلادى در پى ديدار خود از ايران نوشتهاند نمىتواند يافت . فوروكاوا پس از بازگشتنش به ژاپن ، در سالهاى 1881 و 1882 م . و پيش از انتشار كتاب ، سفرنامهاش و يادداشتهاى خود را در دورههاى سوم و چهارم مجلّهء انجمن زمينشناسى توكيو ، زير عنوان « كشور پادشاهى ايران » انتشار داده بود .
سفرنامهء يوشيدا رئيس هيأت سفارت ژاپن ، چند سالى پيشتر به فارسى درآمده است ( ترجمهء هاشم رجبزاده ، نشر آستان قدس رضوى ، 1373 خ ) ، و اكنون سفرنامهء فوروكاوا در دسترس خوانندگان فارسىزبان درمىآيد .
احوال ژاپن در اين روزگار
معرفى كوتاهى از رويدادهاى ژاپن در نيمهء سدهء نوزده كه به نهضت تجدد انجاميد و زمينهساز اين سفر بود به نقل كوتاه شده از كتاب تاريخ ژاپن ، تأليف هاشم رجبزاده ( تهران ، 1365 ) در زير مىآيد :
در ميانهء سدهء نوزده ، خاندان حاكم توكوگاوا
Tokugawa
كه دو قرن و نيم بود كه به ژاپن فرمان مىراندند سست و كمتوان شده بود ، و اين كشور با قرنها انزواى سياسى و بريدن از جهان بيرون و تنيدن در چنبر درون به خمودگى و نابسامانى افتاده بود . در اين ميان ، در سال 1844 ، يك كشتى جنگى فرانسوى با درخواست گشايش باب تجارت ، امّا با نيّت ترويج مسيحيت و پيامدهايى آشكار آن ، به اوكيناوا رسيد . اندكى پيش از آن نيز يك ناو انگليسى به همين بهانه به اوكيناوا آمد . « نارىآكيرا شيمازو »
Nariakira Shimazu
امير ولايت « ساتسوما »
Satsuma
كه خود دانش غربى ( هلندى ) آموخته بود ، دريافت كه فرانسوىها و انگليسىها نيّتشان فقط راه يافتن به اوكيناوا نيست و مىخواهند دروازههاى ژاپن را به روى خود باز كنند ، و پيشبينى كرد كه در آيندهء نزديك كشتىهاى بيگانه به سواحل خاك اصلى ژاپن خواهند آمد ، چنين نيز شد ، و در ماه ژوئيه 1853 م . ناوگان امريكايى به فرماندهى ماتيوپرى ،
Commodore Matthew C . Perry
به خليج ادو
Edo
( توكيو كنونى ) رسيد . همهى اين سفاين