« ازرقى » ( متوفّاى نيمهء قرن سوم هجرى ) در كتاب تاريخ خود مطالبى دربارهء پلكان درونى كعبه در زمان خود كه منتهى به بام آن مىشود ، آورده و اين گونه شرح داده است :
« وقتى وارد كعبه مىشوى در سمت راست خود پلكانى مىبينى كه به وسيلهء آن به پشت بام خانهء خدا مىروند . قطع آن چهارگوش بوده و در گوشهء ركن شامى قرار گرفته است . در بخشى كه درِ خانه قرار گرفته 5 / 3 ذراع به داخل كعبه پيش آمده است و ديوارهء ديگر آن هم به همان اندازه مىباشد . ارتفاع درِ اين پلكان نيز 5 / 3 ذراع و پهناى آن 5 / 1 ذراع است . درِ پلكان ياد شده يك لنگهاى است كه آن را از چوب ساج ساختهاند و آن به سمت چپ باز مىشود . و به ديوار كعبه پيوسته است .
چوب آن ساده و بدون هر گونه زيورى - چه نقره و چه طلا - است . و اين وضعيت اين گونه بود تا آنكه خليفه « متوكل على اللّه » در محرم سال 237 هجرى ، دستور داد قطعاتى از نقره بر آن كوبيدند و براى آن قفل « كلونى » از نقره قرار داد . بر روى در ، قطعهاى از چوب ساج نقره اندود قرار دارد .
حلقهاى نقرهاى نيز بر روى آن كوبيده شده و قفلى آهنين بر روى قطعهء چوبين پوشيده از نقره نيز قرار داده شده است كه اين قفل در كنار ديوار كعبه و به موازات آن قرار گرفته است . اين در در سمت راست شخصى است كه وارد كعبه مىشود . ارتفاع اين مكان از كف كعبه تا بالا بيست ذراع و شمار پلههاى آن 48 است . در طول اين مسير ، هشت موضع توقف و استراحت در نظر گرفته شده و پهناى پلكان ، يك ذراع و چهار انگشت است . اين پلهها هشت روزنه دارد كه چهار روزنهء آن كنار در است و چهار روزنهء ديگر در كنار ستون سمت ديوار حجر اسماعيل عليه السلام گشوده شده است . بر بالاى اين پلكان درى هم بر روى بام كعبه تعبيه شده است كه از چوب ساج ساخته شده و طول آن 5 / 2 ذراع و عرض آن دو ذراع است . »
لازم به يادآورى است كه پس از دوران « ازرقى » ، تغييراتى در پلكان درونى كعبه داده شد ، به طوريكه در سال 1109 هجرى هفت پلهء آن را با مرمر جايگزين كردند .
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 72
مساهمون: هادى انصارى
ص٧٢