1 ) نوانخانهء محمد پاشا ( كه در كنار باب الزياده قرار داشت ) .
2 ) نوانخانهاى ديگر كه آن نيز در كنار باب الزياده واقع شده بود .
3 ) نوانخانهء داوديه كه آن را در « بابالعمره » ، در كنار مسجدالحرام ساخته بودند .
4 ) نوانخانهء سليمانيه كه در باب الدريبه قرار داشت .
5 ) نوانخانهاى كه در باب العمره ، از سوى خيابان ، قرار داشت .
6 ) نوانخانهاى كه در باب الزماميه بين باب العتيق و باب العمره ساخته شده بود .
اين نوانخانههاى ششگانه ، كه حدود چهارصد سال از زمان تأسيس آنها مىگذشت ، در طول برپايىشان ، همواره مأمن و محل اسكان حجاج مستمند و غريب اين ديار و پناهگاهى براى بىكسان و بىپناهان بوده است .
« مَحْمِل » و زمان پيدايش آن
محمل نوعى كجاوه بوده كه بر روى شتر قرار مىدادند ، ليكن پس از دورانى ، به صورت رمز و شعار براى گروهى از حاجيان مسلمان قرار گرفت ؛ مانند « محمل مصرى » ، « محمل شامى » ، « محمل عراقى » و « محمل يمنى » . محمل داراى جمعيت و افراد ويژهاى بوده كه فقط به هنگام سفر آنان جهت حج و زيارت ، به سوى سرزمينهاى حجاز راه مىافتاده است و هيچگاه كاروان محمل به سوى سرزمينى به جر سرزمين حجاز ، آن هم در موسم حج به راه نمىافتاد . همچنانكه هيچگاه بر محمل شخصى سوار نمىشد . اما « هوْدَج » كه در اصطلاح مردم حجاز به « شُقْدَف » معروف بود ، همان كجاوهاى است كه بر روى شتر قرار
. . .