زيرا خالد برمكى بود كه اين راه را باز كرد و حركت را در آن هموار نمود . خالد در دوران بنى عباس بوده و اين راه باغ وى را كه پس از « جَرْول » خلفى قرار داشت و به « جَرْول خضراء » يا سرسبز معروف گرديده بود ، نزديك مىنمود .
اميدواريم توانسته باشيم كه نقشهاى تقريبى از مكهء دوران جاهليت را در اذهان شما ترسيم كنيم .
لازم است در حاشيهء اين بخش از نوشته ، به نواحى و قسمتهايى اشاره كنيم كه مكيان در ماههاى گرم و سوزان ، به آن مكانها عزيمت مىكردند ؛ همانند امروز كه عادت كردهاند به اطراف و نواحى سرسبز مكه رفته ، روزهاى گرم خود را در آن بگذرانند و اين سنتى است كه تقريياً از هزار و پانصد سال قبل تا كنون ادامه داشته است .
از معروفترين اين گردشگاهها در مكهء جاهليت ، « اللّيط » بوده است . در نظر برخى از تاريخ نگاران اين منطقه در قسمت پايين مكه ، در نزديكى « بركة ماجن » قرار داشته است .
مردمان مكه ، غروب هر روز در كنار اين منطقه مىنشستند و در حالىكه لباسهاى قرمز و عطر زده به تن داشتند ، لحظاتى را به خوشى مىگذراندند .
از ديگر تفريحگاههاى آنان « شعب خم » بوده كه متّصل به « مسفله » امروزى بوده و در اين منطقه ، باغها و مزارعى وجود داشته كه متصل به « الليط » و « جَرْوَل » بوده است .
مكيان كه در آن باغها ، درختان خرما و درختان ديگر كاشته بودند ، گردهم مىآمدند و ساعات خوشى را مىگذراندند . اين باغها از سويى تا « خرمانيه » در نزديكى منطقهاى كه امروزه بدان « المعابده » مىگوييم - و از سوى ديگر تا سرزمين « محصب » در راه منتهى به منا - امتداد داشته است .
مكيان در « محصب » دكّهاى داشتهاند كه همه روزه ، به هنگام غروب در آن جمع مىشدند و آن دكه مسلّط بر نخسلتانها و باغهاى ميوه بوده و درههاى شعبهاى مختلف تا منا آن را مىپوشانيده است .
همچنين مكيان باغها و نخلستانهايى در « وادى فخ » داشتهاند كه امروزه آن منطقه به « شهدا » معروف است . و نيز داراى باغهايى در « وادى طوى » در امتداد حجون تا « ريع الكحل » بودهاند . همچنين نخلستانهايى در حومهء مكهء عليا تا مزدلفه و عرفات داشتهاند .
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: هادى انصارى
ص٢٨٢