روشنايى در مسجدالحرام
ازرقى مىنويسد : نخستين كسى كه براى طواف كنندگان در مسجدالحرام چراغ روشن كرد « عقبة بن ازرق بن عمرو غسانى » بود . خانهء او متصل به مسجدالحرام و روبروى درِ خانه كعبه قرار داشت . در آن روزگار ، مسجدالحرام كوچك و فاصلهء ميان ديوارهاى مسجد و مقام اندك بود . « عقبة بن ازرق » چراغ بزرگى بر كنار خانهء خود ، در فاصلهء ميان ديوار خانهاش و مسجدالحرام قرار مىداد و بدان وسيله كعبه و مقام و بالاى مسجد روشن مىشد . او همواره چراغ را بر لبهء ديوار خانهاش مىنهاد . تا اينكه خالد بن عبداللَّه قُسرى ، كه در آن روزگار والى مكه بود ، چراغى را بر كنار چاه زمزم و روبروى حجرالأسود نهاد و اين در روزگار حكومت عبدالملك بن مروان بود . پس از آن ، در حكومت مأمون عباسى وقتى محمد بن سليمان حاكم مكه شد ، چراغى ديگر بر ستونى بلند مقابل آن و كنار ركن غربى نهاد . و آنگاه كه محمد بن داود به حكمرانى در مكه رسيد ، دو ستون بلند ديگر ؛ يكى مقابل ركن يمانى و ديگرى مقابل ركن شامى قرار داد .
وقتى هارون الواثق باللَّه خليفه شد ، دستور داد ده ستون بلند بسازند كه بر هريك قنديلى قرار گيرد و بر اطراف محل طواف قرار داده شود و در آنها چراغ روشن نمايند . همچنين به دستور وى ، هشت آويزهء بزرگ فراهم كردند و در هر طرف مسجدالحرام دو آويزه قرار دادند .
اولين شخصى كه از روغن چراغ و قنديل در مسجدالحرام استفاده كرد ، معاوية بن ابى سفيان بود . و خالد بن عبداللَّه قسرى به هنگام ولايتش بر مكه در دوران خلافت سليمان بن عبدالملك ، اوّلين بار روشنايى را در بين صفا و مروه قرار داد .
طبق گفتهء فاكهى ، اولين بار قنديلها در صحن مسجدالحرام به وسيلهء محمدبن احمدبن عيسىبن منصور - كه معروف به « كعب البقره » بود - در سال 257 هجرى قرار داده شد . نامبرده ستونهايى از چوب در ميانهء مسجد قرار داد و آنها را به وسيلهء طناب به هم اتصال داد و قنديلها را بر روى اين طنابها آويزان ساخت . و بالأخره مسجدالحرام در