هنگامىكه حرمين شريفين در اختيار خلفاى عثمانى قرار گرفت ، آنان نيز همچون گذشته آن را به واليان خود در مكهء مكرمه واگذار مىكردند و لقب « شيخ الحرمى » را نيز به آنان مىدادند و نيز نيابتى از سوى آنان براى نظارت و اهتمام بر انجام امور مسجدالحرام به صورت مستقيم تعيين مىكردند كه اين افراد نظارت مستقيم بر انجام كارهاى مسجد به وسيلهء مؤذنان و فراشها و رفتگران و دربانان و مأموران روشنايى و مأموران انتظامات و جزاينها را داشتند .
سپس ادارهاى به نام « ادارهء اوقاف » تأسيس كردند و رييسى به نام « مدير اوقاف » بر آن گماردند كه وظيفهء اين اداره به همراه مدير آن ، جمع آورى كليهء موقوفات مسجدالحرام در مكه مكرمه و هزينه كردن آن براى كارمندان مسجدالحرام و نيز انجام كليهء دستورات وقف بر حسب شرط واقف آن بود . اين وضع از دوران سلطان سليم خان اول ( عثمانى ) ادامه داشت تا اينكه شريف حسين بن على در نهم شعبان 1334 هجرى بر حجاز تسلط يافت . او نيز وضع را به همين منوال ادامه داد و ادارهء ديگرى به نام « ادارهء شرطه » بر آن افزود . اين اداره داراى رييس و سربازانى بود كه به نام « شرطهء حرم » شناخته مىشدند و اينها غير از شرطههاى معمولى به شمار مىآمدند . وظيفهء اصلى اين افراد مراقبت از حاجيان در مقابل دزدان و اهل فساد بود و نيز جمع اشياى گمشدهء حاجيان در مسجدالحرام و اعلان آن به همه ، از وظايف اين گروه به شمار مىآمد . عبدالعزيز بن عبدالرحمان آل سعود پس از سلطه يافتن بر حجاز در سال 1343 هجرى ، ادارهء خاصى براى مسجدالحرام به وجود آورد و رييس آن را نايب الحرم قرار داد . اين اداره موسوم به « مجلس ادارة الحرم » گرديد . وظيفهء اين اداره انجام كليهء كارهاى مسجدالحرام به همراه نظارت بر انجام كار توسط كارمندان و كارگران مسجدالحرام مىباشد . هم اكنون سيد هاشم بن سليمان بن احمد « 1 » نايبالحرم رياست ادارهء ياد شده را به عهده دارد .
هامش
( 1 ) - سيد هاشم بن سليمان بن احمد نايب الحرم ، رياست ادارهء مذكور را در سال 1398 به عهده داشته است .
هم اكنون ديگر خانوادهء « نايب الحرم » هيچگونه مسؤوليتى در مسجدالحرام نداشته و فعلًا رييس حرم مكى شيخ محمد سُبَيّلبوده كه امام حرم نيز مىباشد . نيابت او را شيخ صالح بن عبداللَّه بن حُمَيّد به عهده داشته كه او نيز امام حرم بوده و معمولًا نمازهاى صبح به وسيلهء او اقامه مىشود . نامبرده فرزند شيخ عبداللَّه بن حُمَيّد است كه پيش از « بن باز » روحانى بزرگ عربستان بود ، « مترجم » .