مؤذنان آن منارهها حقوقى نيز قرار داده شد . « عبداللَّه بن مالك خزاعى » داراى منارههايى بود ، از آن جمله چهار مناره بر بالاى كوه « ابو قبيس » داشت . در مقابل آن ، بر بالاى كوه « رأس الأحمر » نيز منارهاى ساخت و منارهاى نيز بر كوهى كه مشرف بر « شعب عامر » بود ، و نيز منارهاى مسلط بر « مَجْزَره » بنا كرد و منارههايى بر كوه « تُفّاحه » و كوه « خليفة ابن عمر البكرى » و كوه « كُدَى » ، كه بر درّه مكه مسلط بود ، ساخت . تمامى منارههاى ياد شده به « عبداللَّه بن مالك خزاعى » از پيشكاران هارون الرشيد منسوب است .
منارههاى ساخته شده به وسيلهء « بَغَا » ، كه كنيهء ابو موسى نيز داشت و غلام هارون الرشيد بود عبارتند از : منارههايى بر بالاى رأس « فَلَق » و بالاى كوه « احمر » و كوه « خليفه » در كنار مناره عبداللَّه خزاعى و دو مناره بر كوههاى « مقبره » و « خزوره » و دو مناره بر كوه « عمربن خطاب » كه معروف به « نوبى » بود . و منارهاى بر كوه « أنصاب » كه در امتداد كوه « اجياد » بود و نيز منارهاى بر بلندى « ام حارث » كه مشرف بر « حصحاص » بوده و همچنين منارهاى بر كوهى كه مسلّط بر « خَرْمانيه » بوده و منارهاى كه مسلط بر « خضير » يا « بئر ميمون » بوده و منارهاى در منا در كنار « مسجدالكبش » .
سپس « فاكهى » مىگويد : در دورانهاى گذشته بر بالاى هر يك از منارههاى ياد شده افرادى بودند كه نداى اذان را سر داده و ماهيانه حقوق دريافت مىكردند . ليكن با گذشت زمان و تغيير اوضاع ، كم كم اين افراد به علت نرسيدن حقوق ، كار خود را رها نمودند . اما هم اكنون در بعضى از منارههاى ياد شده اذان گفته مىشود كه حقوق آن را « عبد العزيز بن عبداللَّه سهمى » مىپردازد .
« فاسى » در دنبالهء سخن خود مىگويد : در دوران ما ، اذان گفتن بر بالاى منارههاى ياد شده ، ترك شده و فقط در ماههاى رمضان به علت آنكه بعضى از مردمان مكه ، بالاى كوههاى اطراف آن زندگى كرده و سحر خود را مىگذرانند شخصى در سحر نداى اذان را بر افراد بالاى آن كوه سر مىدهد . اين كوهها عبارتند از : كوه « قبيس » و كوهى « برقراره » ، معروف به « بَلَعْلَع » و كوه « احمر » كه بدان كوه حارث نيز گفته مىشود . اين نسبت منسوب به مؤذنى بوده كه بر بالاى آن سحرى خورده و اذان نيز مىگفته است . تمامى اين مؤذنان همانند مؤذنان مسجدالحرام داراى مقررّى هستند كه از مصر برايشان ارسال مىگردد .
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: هادى انصارى
ص٢٠٣