* دومين مناره ، در سمت اجياد و مشرف بر « حزّوره » و بازار خياطها است . اذان سحرِ ماه رمضان ، در بالاى اين مناره بانگ داده مىشود .
* منارهء سوم ، بر خانهء « ابن عباد » و خانه « سفيانيها » در سوق الليل اشراف دارد و به آن « منارهء مكّىها » نيز مىگويند .
* منارهء چهارم ، ميان مشرق و شام واقع است . اين مناره بر دار الأماره و بازار كفاشها و محلّهء « رَدْم » مسلّط است كه « ابو الحجاج خراسانى » در اين مناره زندگى كرد و شب و روزش را در آن به عبادت پرداخت و نمازهاى خود را همانجا به جاى مىآورد . وى از جمعه تا جمعه پايين نمىآمد . آنچنان كه گفتهاند ، مردى نيكوكار بوده است .
اين چهار مناره در دوران ازرقى در مسجدالحرام قرار داشته است و مسجدالحرام در آن هنگام همانند دوران ما ( قبل از توسعه سعودى ) وسيع بوده است و اين وسعت در نتيجهء توسعهاى است كه از سوى خليفه محمد المهدى « 1 » صورت گرفته بود . اما در عصر ما قبل از توسعه سعوديها ، مسجدالحرام داراى هفت مناره است اين منارهها عبارتند از :
1 - « منارهء باب العمره » ، كه به وسيلهء خليفه « ابو جعفر منصور » ، دومين خليفه از خلفاى بنى عباس ساخته شد .
وى به هنگام توسعهاى كه در دو سوى شامى و غربىِ مسجدالحرام ، در سال 140 هجرى انجام داد ، اين مناره را بنا كرد . منارهء ياد شده سرانجام در سال 551 هجرى سقوط نمود و پس از آن ، به وسيلهء وزير پادشاه موصل « محمد الجواد بن على بن ابى منصور اصفهانى » ساخته شد . سالها بدين منوال باقى بود تا اينكه فرسوده شد و در سال 931 هجرى « سلطان سليمان خان عثمانى » آن را خراب كرد و مجدداً از نو بنا نهاد . و همچنين در سال 1201 هجرى به وسيلهء « شريف سرور » تجديد بنا گرديد . همچنانكه اين سال و تاريخ ، بر روى درِ ورودى آن نوشته شده است . اين ساختمان چارمين بناى اين مناره بوده و هم اكنون تا دوران ما ، پابرجا و استوار باقى مانده است .
2 - « مناره باب السلام » ، به وسيلهء خليفه « محمد المهدى بن ابى جعفر منصور »
هامش
( 1 ) - محمد المهدى بن ابى جعفر منصور پدر هارون الرشيد ، يكى از خلفاى بنى عباس بود كه در سال 160 هجرىبه حج آمد و در آن زمان دستور داد مسجدالحرام را در منطقه بالاى آن توسعه دهند ، « مترجم » .