منارههاى مسجدالحرام و تعداد آنها
در صدر اسلام ، ساختمانهاى مساجد و خانهها به شكل ساده بنا مىشد و منارهاى در آنها وجود نداشت . سقف مسجدها به وسيلهء چوب يا شاخهء درختان نخل پوشيده مىشد . سخنرانان هنگام خطبه بر روى زمين مىايستادند و در حال ايستاده سخنرانى مىكردند و مؤذنان هنگام فرا رسيدن وقت نماز ، بر روى بام مساجد يا بر روى درهاى آن مىايستادند و بانگ اذان را سر مىدادند .
رسول خدا صلى الله عليه و آله در روز فتح مكه به هنگام ظهر « بلال » را فرمان داد كه بر بام كعبه رود و در حالىكه سران قريش بر روى بلنديهاى كوههاى اطراف گريخته بودند ، اذان بگويد .
در آن هنگام مسجدالحرام به وسعتِ مطاف آن بود و ديوارى در اطراف نداشت .
همچنانكه مناره و منبرى برايش نبود .
سرانجام با گذشت زمان و تغيير وضع زندگى مردم ، منارهها و منبرها ساخته شد و همانگونه كه در ساختمان مساجد و خانهها تغيير به وجود آمد ، منارهها را نيز براى زيبايى و اذان و منبرها را براى سخنرانى و خطبه ساختند .
در اين مقوله ، ابتدا به منارههاى اوليهء مسجدالحرام كه در دوران « ازرقى » « 1 » وجود داشته مىپردازيم و سپس از منارههاى موجود در دوران ما ، قبل از توسعهء سعوديها مطالبى مىآوريم :
ازرقى مىنويسد : « در مسجدالحرام چهار مناره وجود دارد كه مؤذنان مسجد بر بالاى آن اذان مىگويند . اين منارهها در چهار گوشهء بام مسجد قرار گرفتهاند و به وسيلهء پلكانى از آن بالا مىروند . هر يك از منارههاى ياد شده داراى درى است كه اين درها به سوى مسجدالحرام باز مىشود . بر بالاى منارهها ، بالكنهايى نيز ساختهاند .
* منارهء نخست ، در سمت درِ بنى سهم قرار دارد و مشرف بر خانهء « عمرو عاص » است . بزرگِ مؤذنان در اين دوران ، همواره بر بالاى اين مناره اذان مىگويد .
هامش
( 1 ) - ازرقى در آغاز قرن سوم هجرى مىزيسته است .