خانواده رييس مىباشند . « 1 »
چشمههايى كه در عمق زمزم قرار دارد
ازرقى در كتاب تاريخ خود ، به هنگام بيان عمق چاه زمزم ، مىگويد :
هامش
( 1 ) - لازم به گفتن است ، همانطور كه در متن ترجمه آمد ، سقاخانهء عباس در طول تاريخ ، به وسيلهء خلفا و پادشاهان و امرا مرمّت و تعمير گرديده است . بطورىكه تا سال 1332 هجرى ، ساختمان مربعى بر دهانه چاه زمزم پا برجا و استوار بود كه ابعاد اين ساختمان چهارگوش از داخل يازده ذراع دستى بود و ديوارهء فوقانى چاه به وسيلهء سنگ و آهك پوشيده شده بود . دَرِ گنبد زمزم در سمت شرقى اين اتاق قرار داشت كه در كنار آن از بيرون ، پنجرهاى به همراه طاقى بوده و اين نقطه سقاخانه بوده است و حاجيان از آب زمزم استفاده مىكردهاند .
همچنين در سمت جنوبى آن طاقى بود به همراه پنجرهاى كه باز در اين نقطه سقاخانهاى قرار داشت و مردم از آن استفاده مىكردند .
در قسمت جنوبى خانه زمزم ، حجرهء ديگرى ساخته شده بود كه اين حجره ويژهء خواجههاى حرم ( / اغوات ) بوده و در آن ، وسايل شست و شوى مسجد و شمعهاى شمعدانهاى سه گانهاى كه بر روى ديوار حجر اسماعيل قرار دارد ، به همراه لوازم و وسائل ديگرى قرار داده مىشد .
مجدداً در سال 1346 هجرى به دستور « عبدالعزيز بن عبدالرحمن آل سعود » ، دو سقاخانهء ديگر در ضلع شمالى و جنوبى خانهء زمزم ساخته شد كه از ساختمانهاى پيشين زيباتر بود و آذين بندى زيبايى را داشت . دو سقاخانهء ياد شده ؛ به وسيلهء شيرهاى آب ، مجهّز گرديده بود . ليكن در آغاز توسعهء مسجدالحرام ، در سال 1382 هجرى ، تمامى ساختمانهاى ياد شدهء مربوط به چاه زمزم از ميان برداشته شد و هم اكنون در محل چاه زمزم كه در امتداد ركن حجرالأسود مىباشد ، تنها سنگى دايرهاى به قطر دو متر و نيم ، بر روى دهانهء چاه و در كف مسجدالحرام قرار داده شده است . و دسترسى به آب زمزم ، تنها از راه پلكان زير زمينى ميسّر است كه در نقطهء شمال مسجدالحرام و در كنار سَعى ( بين صفا و مروه ) تعبيه شده است . و به وسيلهء آن ، كه حدود سى پله دارد ، زائران به پايين مىروند و به فضاى بزرگ و مجهز و سرپوشيدهاى وارد مىشوند كه در اين فضا ، شيرهاى آب فراوانى در پاشورههاى سنگى زيبايى تعبيه شده و حاجيان مىتوانند از آب زمزم بياشامند و وضو بسازند .
در گوشه سمت چپ فضاى ياد شده ، مانعى شيشهاى قطورى قرار داده شده كه در پشت آن اتاق پمپاژ آب چاه زمزم و قسمتى از ديواره چاه و لولههاى مكندهاى كه به درون چاه فرستاده شده ، ديده مىشود .
در ماه شعبان سال 1417 هجرى به هنگام تشرف خود به اين ديار ، جهت انجام عمره ، موفق شدم به اين اتاقك ويژه وارد شوم در آن هنگام تعدادى كارگر اندونزيايى و مالزيايى در آن مشغول به كار بودند و مهندسى مصرى نظارت بر موتور خانه و دستگاهها را به عهده داشت . اين افراد در هر چهار ساعت با افراد ديگر جابجا مىشدند . بنا بر گفته مهندس مصرى ، اين چاه حدود سى متر عمق دارد و گاهى به علّت كمبود آب چاه زمزم از چاههاى ديگرى كه براى اين كار تعبيه گرديده ، به وسيلهء لولههايى كه از جنس استيل است ، آب به داخل چاه سرازير مىگردد . « مترجم »