خارج گشت و مجدداً به ديوار خانه چسبانيده شد . پس به خوبى روشن مىشود كه چه عاملى مىتواند مردمان دوران جاهليت را بر آن دارد كه اين سنگ مورد تعظيم و احترام را از ديوار خانه جدا كرده و آن را در محلى كه هم اكنون واقع است ، بنابر روايت سنجارى كه پيش از اين ياد گرديد ، قرار دهد . اين حركت مىتواند به معناى بىاحترامى و كوچك شمردن اين سنگ به وسيلهء آنان تلقّى شود ، در صورتى كه در اعتقاد آنان همواره احترام و تجليل از اين سنگ مقدس همراه بوده و هميشه از جايگاه اثر قدمهاى ابراهيم خليل عليه السلام به عنوان جايگاهى مقدس ياد نمودهاند ، بطورىكه سرودهاى نيز در اين مورد از حضرت ابوطالب در شأن مقام و حجرالأسود در تاريخ ياد گرديده است :
و بالحجر الأسود اذيمسحونه * اذا اكتنفوه بالضحى والأضحى والأصائل
وموطىء ابراهيم فيالصخر رطبة * على قدميه حافياً غير ناعل « 1 »
هنگامىكه اسلام ظهور نمود ، بر احترام و تجليل از آن تأكيد كرد و پس از حجرالأسود آن را رمزى براى عبوديت و بندگى الهى قلمداد نمود . با آنكه حجرالأسود حرمتى بيش از مقام داشته و از آن به عنوان « پيمان خدا در زمين ياد شده است . »
و اينكه در روز قيامت به هنگام روز مَحشر ، خداوند حجرالأسود را در حالىكه داراى دو چشم بينا و زبانى گويا است ، مبعوث مىكند . و به وسيلهء آن دستهايى كه به حق بر آن كشيده شده ، شهادت مىدهد . ليكن معتقديم حجرالأسود و مقام هر دو ياقوتى ازبهشت مىباشندكه به گفته ازرقى از « مجاهد » در روز قيامت ، ركن ومقام هر كدام مانندكوه ابوقبيس برمؤمنان وصالحان شهادت مىدهند . بنابراين دردنبالهء سخن براى روشن شدن كامل مطلب ، مكان مقام در سه حالت قرار داشته است :
حالتاول : مقام دردوران حضرتابراهيم عليه السلام دركدامين نقطه قرارداشته است ؟
به نظر مىرسد ابراهيم عليه السلام پس ازفراغت از ساختمان بيت ، سنگ مقام را يا درونكعبه ، درحفرهاى قراردادكه درگوشهء سمتراست وارد شوندهبهكعبه حفرشده بود و
هامش
( 1 )- سوگند به حجرالأسودى كهبدو تبرك جسته * و هنگامسحر وبامداد و شب اورا درآغوشدارند
و سوگند به قدمگاه با طراوت ابراهيم در سنگ * كه با دو پاى برهنه خود بر آن ايستادهاست