آن حضرت گفت : يا هشام الله مشتقّ از إله و وله است ، زيرا كه آن مقتضى مألوهست و اسم غير مسمّى است يعنى نام ديگر است و صاحب نام ديگر ، پس كسى كه بندگى اسم كند بدون معنى و مسمّى بدرستى كه آن عابد أبتر كافر است و او أصلا عبادت و بندگى چيز بتقديم نرسانيد .
و آنكه بندگى و عبادت اسم و معنى هر دو نمايد او نيز كافر است زيرا كه عبادت دو چيز بجاى آورد .
و آنكه عبادت معنى بدون اسم نمايد پس آن توحيد و بندگى ايزد حميد است .
آيا فهميدى يا هشام ؟
راوى گويد كه : در آن حال هشام از روى استعجال تمام گفت : يا ابن رسول الله صلَّى الله عليه و آله و سلَّم زياده كن براى من تا از يمن توجّه شما مرا معرفت تمام به حال ايزد تعالى حاصل گردد .
در آن حال حضرت أبو عبد الله عليه سلام الملك المتعال فرمود كه :
خداى تعالى را نود و نه نام است پس اسم و مسمّى اگر هر دو داخل باشند هر آينه هر اسم از اين أسماء الله باشند پس تعدّد آلهه لازم آيد ليكن الله تعالى معنى است كه دلالت بر ذات ربّ العزّت دارد ، پس اين أسماء بالتّمام غير ذات واحد علَّام است .
يا هشام خبز اسم مأكول ، و آب اسم مشروب و ثوب اسم ملبوس ، و نار اسم محرق است .
آيا فهميدى يا هشام .
فهميدى كه توانى به آن دفع و دورى كلام أعداى ما و آن جماعت كه
الاحتجاج ( فارسي ) — صفحة 255
مساهمون: أحمد بن علي الطبرسي
ص٢٥٥