در نزد او واضحتر بود اتيان به معجزه نمود تا آنكه همه كس در كار خود بر بينايى باشد و از براى آنكه هلاك شود هركه هلاك شود « 1 » در هنگامى كه حقّ در نزد وى ظاهر شده باشد و « 2 » نجات يابد هركه نجات يابد در حالتى كه حقّ در
[ m . b 18 ]
پيش او ظاهر باشد .
و بعد از آن تمام گردانيد از براى مردم امر دين را به حيثيّتى كه محتاج نبودند امّت آن به كتابهاى پيغمبران سابق در چيزهايى كه اهتمام به آن باشد و به كار آيد در امر دين .
و كسى را نمىرسد كه بگويد : ثبوت پيغمبران و شريعتها موقوف است بر ثبوت صانع و صفتهاى كمالى ، پس چون صانع و صفات او را به پيغمبران و شريعتها توان شناخت ؟ !
از براى آنكه در جواب گوييم : سخنان پسنديدهء پيغمبر و در جميع افعال معصوم بودن دليلى « 3 » است بر صدق آن « 4 » . و اگر « 5 » فرض كنيم كه صاحب اين نوع كلام و بيان نمىبود شريعت او حجّتى است بر راستىِ آن از آن حيثيّت كه مطابق مقتضاى عقلهاى سليم است از براى آنكه برهانهايى كه پيغمبر مىآورد « 6 » چاره در پيروى نمودن آن نمىباشد و معجزهها و حجّتهاى او هر « 7 » خصمى را الزام مىدهد به نوعى كه ديگر مجال سخن نمىماند با آنكه معرفت صانع و صفات او كه « 8 » شريعت موقوف بر آن است نازلِ منزلهء امور بديهيّه است كه هركه اندك شعورى داشته باشد حكم به آن مىكند . در قرآن مجيد نازل شده :
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ »
« 9 »
هامش
( 1 ) .a- هركه هلاك شود .
( 2 ) .a- و .
( 3 ) . دليلى /aدليل .
( 4 ) .s- آن .
( 5 ) . و اگر /mكه !
( 6 ) .a+ و .
( 7 ) .s- هر .
( 8 ) . معرفت صانع و صفات او كه / درs aجابجا بيامده است .
( 9 ) . لقمان : 25 .