ضدّ آنها بازگشتى است از راهى به ضدّ آن و مراد از توبه بازگشت است « 1 » . و تصوّر نمىتوان كرد كه آدمى از اين نقص خالى باشد ، امّا در مقدار « 2 » اين نقص به تفاوتند و از اصل آن چارهاى نيست ، بلى گناهان انبيا و اوصيا عليهم السلام مثل گناهان ما نيست ، بلكه عبارت است از ترك مداومت بر ذكر و مشغول شدن به مباحات « 3 » و محروم شدن از زيادتى ثواب به سبب ترك دوام ذكر و اشتغال به غير خدا .
حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند كه : حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله در هر شبانهروزى صد مرتبه توبه و استغفار مىنمودند بدون گناهى ، به درستى كه خداى عزّ و جلّ تخصيص مىدهد اولياى خود را به مصيبتى چند بدون گناهى تا ايشان را بر آن مصيبتها ثوابى كرامت نمايند « 4 » . و آنكه فرمودند « 5 » : « بدون « 6 » گناهى » مراد « 7 » آن است كه « 8 » بدون گناهى مثل گناهان ما ، از براى آنكه گناه هر كسى به حسب قدر و منزلت اوست در نزد خدا .
و بدان كه در تدارك شهوتها كافى نيست كه ترك آنها بشود در زمان آينده ، بلكه ناچار است از محو نمودن آثار آن كه در دل نقش بسته به نور طاعتها . و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : تابع ساز سيّئه را به حسنه تا محو آن كند « 9 » . و سزاوار آن است كه حسنهاى كه محو سيّئه نمايد مناسبتى با آن داشته باشد « 10 » ، پس كفّارهء شنيدن سازها به شنيدن قرآن و حاضر شدن مجالس ذكر است . و كفّارهء نشستن در مسجد با جنابت به
هامش
( 1 ) .s- از راهى به ضدّ . . . است .
( 2 ) .s- اين نقص . . . مقدار .
( 3 ) . مباحات /s aمناجات !
( 4 ) . الكافي 2 : 450 ضمن ح 2 . معاني الأخبار : 383 ضمن ح 15 .
( 5 ) .a m+ مراد از .
( 6 ) . بدون /a mدون .
( 7 ) .a- مراد .
( 8 ) .s- بدون گناهى تا ايشان . . . كه .
( 9 ) . تفسير القمي 1 : 364 . مجموعة ورّام 1 : 89 . مسند أحمد 5 : 228 . سنن الترمذي 3 : 239 ح 2053 .
( 10 ) .s+ و .