همگى توبه و بازگشت نماييد به خدا . و اين خطاب عامّى است و نور بصيرت نيز به اين رهنماست ؛ از براى آنكه معناى توبه بازگشت نمودن از راهى است « 1 » كه دور سازد از خدا « 2 » و نزديك گرداند به شيطان « 3 » . و اين را تصوّر نمىتوان نمود مگر از كسى كه عاقل باشد . و عقل كامل نمىشود مگر بعد از كمال شهوت و غضب و ساير صفتهاى مذمومه كه وسيلههاى شيطانند به گمراه كردن انسان ؛ از براى آنكه كمال عقل بعد از چهل سال « 4 » است و اصل آن در حوالى بلوغ تمام مىشود و ابتداى آن بعد از هفت سال ظاهر مىگردد .
و شهوتها لشكر شياطينند و عقلها لشكر ملائكهاند ؛ و هرگاه اين دو لشكر با يكديگر جمع شوند البتّه با يكديگر مقاتله مىنمايند از براى آنكه هر دو ضدّ يكديگرند و با هم جمع نمىشوند ، مانند مخالفتى كه در ميان شب و روز و نور و ظلمت است . و هريك كه « 5 » بر مملكت قلب غالب شوند ديگرى را البتّه بيرون مىكنند .
و چون كمال شهوتها در ايّام طفوليّت و جوانى بيش از كمال عقل مىباشد ، پس لشكر شيطان سبقت گرفته بر مملكت قلب مستولى و غالبند و دل البتّه با آنها انسى مىدارد و به عادت با مقتضيات شهوتها الفتى مىگيرد و اين مقتضاها بر وى غالب مىشوند و ترك آنها دشوار مىباشد .
و بعد از آن عقل - كه لشكر خداى عزّ و جلّ است و خلاصىدهندهء اولياست از دست دشمنان - آهسته آهسته ظاهر مىشود ، پس اگر قوّتمند و « 6 » كامل نشد مملكت قلب از براى شيطان به سلامت مىماند و آن لعين آنچه را وعده كرده از گمراه ساختن
هامش
( 1 ) . راهى است /aراه است .
( 2 ) . خدا /a sشيطان .
( 3 ) . شيطان /s aخدا .
( 4 ) . سال /aسالى .
( 5 ) .s a- كه .
( 6 ) .a- و .