فصل [ فرق ميان جدال احسن و غير آن ]
بدان كه سبب در منع نمودن از مجادله و مباحثه آن است كه آداب و شروطى كه در آنها بايد رعايت كرده شود بسيار است و آفاتى كه واجب است اجتناب از آنها نمودن در آنها بىشمار . و كم كسى است كه به آداب و شروط پى برده باشد و به دانستن آنچه واجب است اجتناب كردن توفيق يافته باشد و اگرنه جدل نمودن به طريقهاى كه بهترين طريقههاست در شرعِ شريف امر به آن شده .
از حضرت امام حسن عسكرى سلام اللَّه عليه مروى است كه فرمودند : مذكور شد نزد امام جعفر صادق عليه السلام جدال كردن در دين و آنكه رسول خدا و ائمّهء هُدى نهى از آن نمودهاند . پس حضرت صادق عليه السلام « 1 » فرمودند : نهى از آن مطلقاً نشده ، بلكه نهى شده از جدل به غير طريقهاى كه بهتر است ، آيا نمىشنويد كه خداى عزّ و جلّ فرموده « 2 » :
« وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ »
« 3 » يعنى مجادله مكنيد با اهل كتاب مگر به طريقهاى كه بهتر است . و نيز فرموده :
« ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ »
« 4 » يعنى بخوان - اى محمّد - مردم را به راه خدا به سخنان حكمتآيين و موعظهء نيكو ، و جدل كن با ايشان به طريقهاى كه بهتر است .
پس امر فرموده « 5 » خداى عزّ و جلّ عالمان دينى را به جدال به طريقهء بهتر .
و امّا جدال به غير طريقهء بهتر حرام است و خداى عزّ و جلّ بر شيعيان ما حرام كرده . و چون خداى تعالى مطلق جدل را حرام كرده باشد و حال آنكه در كلام مجيد مىفرمايد « 6 » :
« وَ قالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى »
« 7 » يعنى گفتند جماعت يهود
هامش
( 1 ) .m- عليه السلام .
( 2 ) . فرموده /a sفرمودند .
( 3 ) . عنكبوت : 46 .
( 4 ) . نحل : 125 .
( 5 ) . فرموده /s aفرمودند .
( 6 ) . مىفرمايد /m sمىفرمايند .
( 7 ) . بقره : 111 .