و اين همه از براى آن است كه مبالغهء « 1 » بندگان در رقّيّت « 2 » و بندگى بيشتر و تصديق و فرمانبردارى ايشان تمامتر باشد . و از براى اين است كه عملى چند مقرّر فرمودهاند كه نفسها انسى به آنها نگرفتهاند « 3 » و عقلها به معناهاى آن راه نبردهاند ، مثل رمى جَمرهها به سنگها و مكرّر تردّد نمودن در ميان صفا و مروه .
و به امثال اين اعمال كمال رقّيّت « 4 » و عبوديّت ظاهر مىشود ؛ زيرا كه زكات همراهى است با فقرا و وجه آن معلوم است و عقل به آن مايل است . و روزه باعث شكستن شهوت « 5 » است كه دشمن خداست . و به بازماندن از شغلها فارغ مىتوان شد از براى عبادت ، و ركوع و سجود در نماز تواضعى است از براى خدا به افعالى كه هيئت تواضعند و نفسها را با تعظيم خدا كردن انسى هست . و امّا تردّدهاى سعى و رمى جمره نه نفس را از آن بهرهاى و نه طبع را به آن انسى و نه عقل را به « 6 » پى بردن به معناهاى آنها راهى است ، پس اتيان به آنها نمودن باعثى ندارد مگر محضِ امر و قصد فرمانبردارى از آن راه كه امر خداست و متابعت آن واجب است و عقل از تصرّف در اين معزول است و نفس و طبع را به آن انسى نيست ؛ زيرا كه هرچه را عقل به معناى آن مىرسد طبع ميلى به آن مىنمايد و ميل معينى « 7 » بر آن كار و باعث بر آن مىباشد و در آن صورت دور مىباشد كه كمال رقّيّت و عبوديّت ظاهر شود . و از براى اين است كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله در خصوص حجّ فرمودند :
« لبّيك بحجّة حقّاً تعبّداً و رقّاً » « 8 »
يعنى اجابت مىكنم تو را به گزاردن حجّ از راه آنكه حقّ است و از راه عبوديّت و رقّيّت . و آن حضرت اين را در نماز و غير آن نفرمودند .
هامش
( 1 ) .a s+ كنند با اعتراف .
( 2 ) . رقّيّت /s aرغبت .
( 3 ) . نگرفتهاند /aگرفتهاند !
( 4 ) . رقّيّت /aرغبت .
( 5 ) . شهوت /a sشهوتى .
( 6 ) .s- به .
( 7 ) . معينى /aمعين .
( 8 ) . مجمع الزوائد 3 : 223 با اندكى تفاوت . كنز العمّال 5 : 149 ح 12416 و 12417 .