و بعضى از اهل دانش گفتهاند : اگر در روزه فضيلتى نمىبود مگر ترقّى نمودن از حَظهاى نفس حيوانى به مرتبهء عالى - كه تشبّه به ملائكهء روحانى باشد - هرآينه اين فضيلت و منقبت از براى آن كافى بود .
و وجه آنكه روزه سپرى است از آتش آن است كه رفع « 1 » مىكند حرارت شهوت و غضبى را كه آتش جهنّم در باطن آدمى در دنيا به آن افروخته مىشود و در قيامت ظاهر مىگردد ، چنانچه سپر دفع مىكند از صاحبش حرارت و تندى آهن را .
و وجه آنكه فرمودند : « مادامىكه غيبت مسلمانى نكند » آن است كه غيبتْ خوردنِ گوشت مرده است و اين نوعى است از خوردن كه بدن به آن قوّت مىيابد .
و شرافت داشتن روزه به آنكه از براى خداست و نسبت به خدا دارد « 2 » - اگرچه تمامى عبادتها از براى خداست ، مانند شرافت كعبه كه نسبت به خدا دارد اگرچه تمامى زمين از براى خداست - از براى دو معناست :
يكى آنكه روزه بازداشتن نفس و ترك كردن چيزى چند است ، و اين امرى است پنهانى و عملى در آن نيست كه مشاهده شود . و جميع عبادتها را مردم مشاهده مىنمايند و مىبينند و روزه را به غير از خدا كسى نمىداند از براى آنكه عمل باطنى است و مجرّد صبركردنى است و از براى محض خداست و جزاى آن از جانب خداست و بَس ، و ديگرى را در اين عبادت شركتى نيست .
و معناى دوم آن است كه روزه درهم مىشكند دشمن خدا را
[ m . b 122 ]
زيرا كه وسيلهء شيطان شهوتهاست و قوّت شهوتها به خوردن و آشاميدن است . و از براى اين است كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : به درستى كه شيطان در فرزند آدم جريان مىيابد مانند جريان خون ، پس راههاى او را تنگ گردانيد به گرسنگى « 3 » . و شهوتها « 4 »
هامش
( 1 ) . رفع /a sدفع .
( 2 ) .a+ و .
( 3 ) . عوالي اللئالي 1 : 273 ح 97 .
( 4 ) .a s+ و !