جلب خضوع « 1 » و « 2 » دلالت بر خاكسارى مىكند .
و هرگاه نفس خود را در مقام خاكسارى داشتى بدان كه او را در جاى خود جا دادهاى و فرع را به اصل راجع ساختهاى از براى آنكه تو از خاك آفريده شدهاى و به خاك برخواهى گشت ، پس در اين حالت بر دل خود تجديد عظمت خدا بنما و « 3 » بگو :
« سبحان ربّي الأعلى و بحمده » « 4 »
يعنى منزّه است پروردگار من كه بلندمرتبهتر از هر چيزى است . و مؤكّد ساز اين حالت را به تكرار ذكر چرا كه يك مرتبه كماثر « 5 » مىبخشد .
و هرگاه دل
[ m . b 108 ]
تو نازك شود و پاك گردد بايد كه « 6 » امّيد تو به رحمت خدا صادق باشد از براى آنكه رحمت او مسارعت مىنمايد به ضعف و خوارى نه به تكبّر و خوشحالى زياد « 7 » از اندازه .
و بعد از آن سر از سجود بردار « 8 » در حالتى كه تكبير گويى و حاجت خود را « 9 » سؤال كنى و از گناهان طلب آمرزش نمايى . و بعد از آن محكم گردان تواضع را به تكرار و عود كن به سجود يك مرتبهء ديگر چنانچه اوّلًا مذكور شد .
و از حضرت أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه پرسيدند از معناى سجدهء اوّل ، فرمودند :
تأويلش آن است كه : خداوندا ! تو ما را از خاك آفريدهاى . و تأويل سر برداشتن آن است كه : از خاك ما را بيرون آوردهاى . و « 10 » تأويل سجدهء دوم آن است كه : ما را به خاك عود خواهى نمود . و تأويل سر برداشتن آن است كه : يك مرتبهء ديگر ما را از خاك بيرون خواهى آورد و محشور خواهى ساخت « 11 » .
هامش
( 1 ) . خضوع /s aخشوع .
( 2 ) .a- و .
( 3 ) .a s- و .
( 4 ) .s- و بحمده .
( 5 ) . اثر /aاثرى .
( 6 ) .a s- كه .
( 7 ) . زياد /aزياده .
( 8 ) . بردار /sبردارد .
( 9 ) .a+ از خدا .
( 10 ) .a- و .
( 11 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه 1 : 314 ح 930 .