و از آنچه گفتيم گمان نكنى كه ايمان خواصّ مؤمنان به خدا و روز آخرت از راه جدلهاى متكلّمين و دليلهاى مجادلين « 1 » است ، هيهات هيهات ! بلكه خدا را شناختهاند از راه عقل و شرع با يكديگر و از رهگذر اجتماع نور داخلى با نور خارجى مانند اجتماع نور چشم با نور آفتاب در ديدن چيزها . و « 2 » به مانند چنين عقلى كه گفتيم در قرآن مجيد اشاره شده كه فرمودهاند :
« يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلى نُورٍ »
« 3 » چه مراد از نور عَلى نور نورِ عقل است كه مؤيّد نور شرع باشد .
و در حديث وارد شده است « 4 » كه : علم آن نيست كه از راه كثرت تعلّم « 5 » حاصل شده باشد ، بلكه علم عبارت از نورى است كه خداى عزّ و جلّ
[ m . a 8 ]
مىاندازد آن را در دل هركه ارادهء هدايت آن دارد « 6 » .
و « 7 » هرگاه از براى بصير بعد از متابعت شرع و عقل « 8 » حكم مسئله ظاهر شود به حيثيّتى كه شبههاى و شكّى نماند اخذ به آن نموده شكر خداى عزّ و جلّ « 9 » بجاى « 10 » مىآورد « 11 » . و اگر حكم مسئله مشتبه باشد علم آن را حواله به خدا و رسول و ائمّهء هُدى سلام اللَّه عليهم نموده عمل به احتياط مىنمايد و در چنين صورتى فتواى جزم نمىدهد .
حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودهاند « 12 » كه : و بال است « 13 » بر شما آنكه حكم كنيد « 14 » به آنچه از ما نشنيده باشيد « 15 » .
هامش
( 1 ) . مجادلين /aمجادلتى .
( 2 ) .a- و .
( 3 ) . نور : 35 .
( 4 ) .a s- است .
( 5 ) . تعلّم /sتعليم .
( 6 ) . منية المريد : 150 .
( 7 ) .s- و .
( 8 ) . شرع و عقل /sعقل و شرع .
( 9 ) .s a+ را .
( 10 ) . بجاى /sبجا .
( 11 ) . مىآورد /s aمىآورده .
( 12 ) . فرمودهاند /s aفرمودند .
( 13 ) . و بال است /sوبالى است .
( 14 ) . كنيد /aكند .
( 15 ) . الكافي 2 : 402 ضمن ح 1 .