و اين امرى است پنهان و « 1 » در غايت ابهام ، و كمعملى است كه از امثال اين « 2 » سالم باشد و كم كسى به اين آگاه مىشود . و جمعى كه از اين غافلند در آخرت حسنات خود را سيّئات خواهند ديد ، در قرآن مجيد وارد شده :
« وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ »
« 3 » يعنى ظاهر شد از براى ايشان از جانب خدا چيزى را كه گمان نداشتند . و وارد شده :
« وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا »
يعنى بدىِ آنچه كردهاند ظاهر شد از براى ايشان « 4 » و واقع شد « 5 »
« وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً »
« 6 » يعنى ايشان گمان داشتند كه خوب مىكنند . و در باب مذمّت غرور اشاره به امثال اينها شد .
فصل [ در نيت حج و تجارت با هم ]
بدان كه اجماع امّت است بر اينكه هركه به حجّ رود و با حجّ تجارتى كند حجّ او صحيح است و ثواب خواهد داشت با آنكه سفر او خالص نيست از براى حجّ . و وجه در اين آن است كه تجارت تحصيل رزق است و اين نيز عبادت است چنانچه « 7 » گذشت .
و دانستى كه نيّت خيرات متعدّده موجب تعدّد ثواب است به قدر نيّتها ، و وجه در اين آن نيست كه بعضى گمان كردهاند كه « 8 » تاجر وقتى ثواب اعمال حجّ به آن داده مىشود كه به مكّه برسد و تجارت او موقوف بر رسيدن مكّه نيست ، پس حجّ او خالص است و آنچه مشترك است طول مسافت است و ثوابى در طول مسافت نيست هرگاه قصد تجارتى « 9 » داشته باشد . و وجه در اين آن نيز نيست كه گمان كردهاند كه هرگاه حجّ محرّك اصلى باشد و
[ m . b 96 ]
غرض تجارت از قبيل معين و تابع باشد
هامش
( 1 ) .s a- و .
( 2 ) .a+ امور .
( 3 ) . زمر : 47 .
( 4 ) .s- ايشان .
( 5 ) . شد /s aشده .
( 6 ) . كهف : 104 .
( 7 ) . چنانچه /sچنان كه .
( 8 ) .s- كه .
( 9 ) . تجارتى /s aتجارت .