به آن بسيار دشوار . و وجه غموض اين از راه علم آن است كه ملاحظهء اسباب و اعتماد بر آنها شركى است در توحيد و دورى جستن بِالكلّيّة از اسباب « 1 » طعنى است بر سنّت خدا و قدحى است در شرع و اعتماد بر اسباب « 2 » غرق در بحر جهل شدن است ، خداى عزّ و جلّ فرموده :
« وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ »
« 3 » يعنى بر خدا توكّل كنيد اگر شما مؤمنيد .
و فرموده :
« وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ »
« 4 » يعنى بايد كه متوكّلان بر خدا توكّل كنند .
و فرموده :
« وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ »
« 5 » يعنى هركه توكّل بر خدا كند خدا كفايت او را مىكند .
و نيز فرموده :
« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ »
« 6 » يعنى به درستى كه خداى عزّ و جلّ دوست مىدارد متوكّلان را .
پس عظيم بشمار مقامى را كه خداى عزّ و جلّ صاحب آن را دوست داشته باشد و ضامن كفايتِ مهمّ او شده باشد ؛ زيرا كه محبوب معذّب نمىشود و دور و محجوب نمىگردد و حال آنكه خداى عزّ و جلّ فرموده :
« أَ لَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ »
« 7 » يعنى آيا خداى عزّ و جلّ كفايت مهمّات بندهاش « 8 » نمىكند ؟ پس هركه طلب كفايت از غير خدا كند ترك توكّل كرده و تكذيب اين آيه نموده .
حضرت « 9 » پيغمبر صلى الله عليه و آله فرموده : اگر توكّل كنيد شما بر خدا چنانچه بايد هرآينه روزى به شما خواهد داد چنانچه مرغان را روزى مىدهد ؛ صباح مىكنند در حالت
هامش
( 1 ) . عبارت درaجابجا بيامده است .
( 2 ) .s- طعنى است بر سنّت . . . اسباب .
( 3 ) . مائده : 23 .
( 4 ) . ابراهيم : 12 .
( 5 ) . طلاق : 3 .
( 6 ) . آل عمران : 159 .
( 7 ) . زمر : 36 .
( 8 ) .a+ را .
( 9 ) . حضرت /s aو حضرت .