عمل و « 1 » اظهار آن نمودن از براى آنكه مردم بشنوند يا ببينند . و محتاج است به صبر كردن از ملاحظهء آن عمل بر وجه عُجب « 2 » و از هر چيزى كه آن عمل را باطل سازد و ثواب آن را محو كند .
و امّا معصيت ، پس دشوارترين انواع صبر بر معصيت صبر از چيزى است كه به عادت مأنوس شده باشد چرا كه عادت نيز از قبيل امور طبيعيّه است . و هرگاه عادت با خواهشِ طبع جمع شود اين دو لشكر از لشكرهاى شيطانى « 3 » اعانت يكديگر در شكست لشكر خدا مىنمايند و باعث دين قوّت بر ازالهء
[ m . a 69 ]
آن معصيت نمىدارد « 4 » .
و باز اگر آن معصيت از افعالى است كه كردنِ آن آسان باشد صبر بر آن كردن بر نفس گرانتر مىشود ، مثل صبر بر معصيتهاى زبان از غيبت كردن و دروغ گفتن و جدل نمودن و مدح خود كردن خواه به كنايه و خواه به صريح و غير اينها . و آسانتر از حركت زبان حركت چيزهايى است كه به خاطر مىرسد به تحريك وسواسهاى شيطانى مگر آنكه امرى ديگر كه در دين مهمّ باشد بر دل غالب شود و مستغرق دل گردد ، مثل كسى كه صبح كند و همهء خيالهاى او يك خيال باشد و بيشتر « 5 » چيزهايى كه به خاطر مىرسد يا متعلّق به امرى است كه فوت شده و تداركى ندارد و يا متعلّق به امرى است كه نشده امّا چون مقدّر « 6 » شده خواهد شد و به أيّ حالٍ تضييع عُمرى است .
و دل آلتى است از براى بنده و هرگاه غافل شود در يك نفس از ذكرى كه به آن انس به حقّ تواند گرفت يا از فكرى كه به آن استفادهء معرفت تواند كرد و به معرفت استفادهء محبّت خدا تواند نمود پس مغبون خواهد بود .
هامش
( 1 ) . و /aبر .
( 2 ) . عُجب /aعجيب .
( 3 ) . شيطانى /s aشيطان .
( 4 ) .s- نمىدارد .
( 5 ) . بيشتر /aبيش .
( 6 ) . مقدّر /a sمقرّر .