و حرام حاصل مىشود . و علم به منزلهء پيشوايى است و عمل تابع آن ، نيكوبختان به علم سرافراز مىگردند و بدبختان از بركت آن محروم مىمانند ، پس خوشا حال كسى كه خداى عزّ و جلّ او را از اين بىبهره نساخته « 1 » .
و احاديث و اخبار در فضيلت علم و شرف آن بسيار است و بدانچه ايراد شده « 2 » اكتفا مىرود .
فصل [ در علم و فضيلت آن ]
بدانكه چيزى كه نفيس باشد و مردم رغبت به آن نمايند منقسم مىشود به سه قسم :
اوّل : چيزى كه ذات آن نظر به ذات كرده قطع نظر از غير مطلوب باشد .
دوم : چيزى كه از براى امرى ديگر « 3 » طلب كرده شود .
سيُم : چيزى كه هم نظر به ذات و هم نظر به غير مطلوب باشد .
و شكّى نيست كه قسم اوّل افضل است از قسم دوم « 4 » ، و قسم سيُم اشرف و افضل است از اوّل . مثال اوّل : لذّتها كه رسيدن به آنها مقصود مىباشد . و مثال دوم : درهم و دينار كه آنها سنگى بىمنفعتند و اگرنه كه « 5 » خداى عزّ و جلّ قضاى حوايج مردمان را به آن سهل و آسان نموده هرآينه آن دو با سنگريزهها در يك مرتبه مىبودند . مثال سيُم :
سلامتى بدن ؛ مثلًا سلامتى پا مطلوب است از حيثيّت سالم بودن از الَم و وجع و « 6 » از براى رفتار و متوسّل شدن به حركات آن به برآمدن حاجات .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان 1 : 32 . منية المريد : 108 . و با اندكى اختلاف در أمالي الطوسي : 487 ح 38 . عدّة الداعي : 63 . همچنين مانند آن به روايت از امير المؤمنين على عليه السلام از پيامبر در أمالي الصدوق : 713 ح 1 . الخصال : 522 ح 12 . تحف العقول : 28 . كنز الفوائد : 239 . روضة الواعظين : 9 . و نيز نگر : المحاسن 1 : 225 ح 146 . بصائر الدرجات : 22 ح 1 ، و 23 ح 3 . الكافي 1 : 30 ح 1 .
( 2 ) . شده /s aشد .
( 3 ) . امرى ديگر /aامر دگر .
( 4 ) . دوم /sدويم .
( 5 ) .a s- كه .
( 6 ) .a- و .