عملى است كه باز دارد آدمى را از شهوتها و لذّتها را در نزد وى دشمن گردانيده ، منع كند او را از آنها « 1 » . و تمامى اينها ممكن نيست مگر به صحّت بدن و صحّت بدن « 2 » ميسّر نيست مگر به قوت و لباس و مسكن . و هريك از اينها محتاج است به اسباب بسيار . و قدر ضرورى از اين سه كه از آن چارهاى نيست « 3 » هرگاه بنده اخذ نمايد از براى آخرت خواهد بود و از جملهء دنياپرستان نخواهد بود « 4 » و دنيا در حقّ وى مزرعهء آخرت خواهد بود . و اگر چنانچه اخذ آنها « 5 » نمايد به قصد تنعّم و حَظّ نفس از دنياپرستان و راغبان در حظوظ دنيا مىگردد الّا آنكه رغبت در حظوظ دنيا منقسم به چند قسم مىشود :
يك قسم آن است كه صاحبش را در آخرت در معرض عذاب درمىآورد و آن را حرام مىگويند .
و قسمى آن است كه مانع مىشود ميان بنده و ميان رسيدن به درجههاى عاليه و موجب طول حساب مىشود و آن را حلال مىگويند . و هركه صاحب بصيرت است مىداند كه طول وقوف در عرصات قيامت از براى حساب نيز عذابى است ، پس هركه مناقشه با وى در حساب بشود معذّب خواهد بود . و از براى اين است كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودهاند : حلال دنيا حساب است و « 6 » حرامش عذاب « 7 » . بلكه اگر حسابى نمىبود هرآينه آنچه فوت مىشود از درجههاى عاليه در بهشت و آنچه وارد مىشود بر دل از حسرت بر فوتِ درجات به سبب حظوظ حقيرهء خسيسه كه بقايى ندارد آن نيز عذابى است .
و بسنج به اين حالى كه در دنيا مىدارى هرگاه نظر كنى به امثال خود در حالتى كه
هامش
( 1 ) . آنها /a sاينها .
( 2 ) .a s- و صحّت بدن .
( 3 ) .a+ و .
( 4 ) . بود /a sشد .
( 5 ) . آنها /a sاينها .
( 6 ) .a+ در .
( 7 ) . نگر : الكافي 2 : 459 ح 3 . معاني الأخبار : 261 .