ازالهء اين سببها به ضدّ آنها بايد نمود به اينكه تكبّر را به تواضع زائل سازى ، و همچنين به خود باليدن را به معرفت به عجز نفس ، و فخر را به دانستن آنكه از خصلتهاى ناپسنديده است بلكه فخر محمود آن است كه « 1 » به اخلاق فاضله باشد ، و سستى در تحصيل كمال را « 2 » به سعى تمام در تحصيل « 3 » فضائل و اخلاق حسنه ، و استهزا كردن را به اجتناب از آزار رسانيدن به مردم و خود را محافظت نمودن از آنكه كسى به تو استهزا كند ، و سرزنش نمودن را به اجتناب از گفتار قبيح و محافظت نمودن خود را از جواب ناگوار ، و زيادتى حرص بر رفاهيّت در معيشت را به قناعت بر قدر ضرورت كردن از براى آنكه عزّت استغنا را تحصيل كند و از خوارىِ احتياج خود را منزّه سازد .
و علاج هر خُلقى از اين خُلقها و صفتى از اين صفتها
[ m . b 38 ]
محتاج است به رياضت و تحمّل مشقّت . و فايدهء رياضت آن است كه بدى عاقبت آن خُلقها را بداند تا نفس از آنها ميل كند و از قباحت آنها متنفّر شود و بعد از آن مدّتى مديد مواظبت بر مباشرت نقيضِ اخلاق مذمومه « 4 » بنمايد تا آنكه عادت شود و نفس به اضداد آنها الفت بگيرد و بر او آسان شود . و هرگاه آن خُلقها از « 5 » نفس محو شود نفس پاك و پاكيزه مىشود « 6 » از صفتهاى ناپسند و « 7 » خلاص مىگردد از غضبى كه از آنها متولّد مىشود .
و علاج « 8 » غضب در هنگام برانگيخته شدنِ آنْ آن است كه پناه بَرد به خداى عزّ و جلّ از شرّ شيطان ، و هرگاه ايستاده باشد بنشيند و هرگاه نشسته باشد به پهلو بخوابد و وضو و غسل كند از آب سرد زيرا كه غضب از آتش است . و اين علاجها در حديث نبوى وارد شده « 9 » .
هامش
( 1 ) .s a- كه .
( 2 ) .a- را .
( 3 ) .s- كمال را به سعى تمام در تحصيل .
( 4 ) . مذمومه /s aمذموم .
( 5 ) . از /sدر .
( 6 ) .a+ و .
( 7 ) .a- و .
( 8 ) . علاج /aصلاح .
( 9 ) . نگر : بحار الأنوار 70 : 272 .