امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند : هر « 1 » دروغى صاحبش را در قيامت بازخواست « 2 » خواهند نمود مگر در سه چيز : مردى كه در جنگ به دروغ فريب « 3 » دشمن داده باشد ، اين قسم دروغى « 4 » گناهى « 5 » ندارد . و ديگر مردى كه اصلاح ميان دو كس نموده باشد و به هريك سخنى نقيضِ آنچه به ديگرى گفته بگويد و قصدش از اين اصلاح باشد . يا مردى كه به عيال خود وعده نموده باشد و ارادهء وفا به آن نداشته باشد « 6 » . و اين حديث از حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله نيز وارد شده .
و نيز در خبر وارد شده كه : در « 7 » توريه - كه عبارت است از پنهان ساختن چيزى در خاطر و اظهار غير آن نمودن - وسعتى حاصل است كه احتياج به دروغ گفتن نيست « 8 » .
و اين در مقامى است كه مضطر به توريه شوند .
و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : هركه پردهء حيا را از روى خود بيفكند غيبت او جائز است « 9 » .
و فرمودند كه : غيبت فاسق حرام نيست « 10 » - « 11 » .
و فرمودند كه : هركه را اداى قرض ميسّر باشد و به تعويق اندازد
[ m . b 35 ]
حلال است عِرض او را بردن و او را عقوبت نمودن « 12 » .
و نيز فرمودند : صاحب حقّ را مىرسد كه اظهار كند عيب كسى را كه بر او حقّ دارد « 13 » .
هامش
( 1 ) . درm« به هر » هم خوانده مىشود .
( 2 ) .a s- خواست .
( 3 ) .a s+ به .
( 4 ) . دروغى /s aدروغ .
( 5 ) . گناهى /aگناه .
( 6 ) . الكافي 2 : 342 ح 18 . مشكاة الأنوار : 309 .
( 7 ) .a s- كه در .
( 8 ) . الفائق 2 : 354 .
( 9 ) . تحف العقول : 46 . الاختصاص : 242 به نقل از امام رضا عليه السلام . مشكاة الأنوار : 412 .
( 10 ) .s- و فرمودند كه . . . نيست .
( 11 ) . مجمع الزوائد 1 : 149 .
( 12 ) . أمالي الطوسي : 520 ح 53 . صحيح البخاري 3 : 85 . مسند أحمد 4 : 222 .
( 13 ) . مجمع الزوائد 4 : 137 .