صدور آنها از صاحبش لذيذ و خوشآينده گردد ، پس سخى كسى را مىگويند كه از دادن مال لذّت يابد نه آن كسى كه به كراهيّت « 1 » بذل مال نمايد . و متواضع كسى را گويند كه تواضع « 2 » را لذيذ شمرد .
و اخلاق دينى راسخ و ثابت در نفس نمىگردد مادام كه جميع عادتهاى نيكو معتاد نشود و عادتهاى بد متروك نگردد و مادام كه مواظبت بر آنها نكند مواظبتى كه با آن مشتاق افعالِ جميله باشد و تنعّم به آنها نمايد و از افعالِ قبيحه كراهيّت « 3 » داشته باشد و از آنها متألّم گردد ، چنانچه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : روشنى چشم من در نماز است « 4 » .
و هرگاه كه عبادتها و ترك حرامها با كراهت و دشوارى باشد از راه نقصان خواهد بود و با اين حال به كمال سعادت نمىتوان رسيد ، بلى مواظبت بر آن نمودن به مجاهده خوب است
[ m . b 31 ]
امّا نسبت به تركِ آن نه نسبت به كردنى كه از راه طوع و رغبت باشد . و از براى اين است كه خداى عزّ و جلّ فرموده :
« وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ »
« 5 » يعنى به درستى كه نماز دشوار است مگر بر گروهى كه خشوع و شكستگى داشته باشند . و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : عبادت كنيد خدا را به رضا و رغبت . و اگر استطاعت نداشته باشيد صبر بر دشوارى كردن خير بسيارى دارد « 6 » .
و نيز در رسيدن به سعادتى كه وعده شده بر حسن خُلق كافى نيست كه در بعضى اوقات طاعات را لذيذ يابد و از معصيتها كراهت داشته باشد و در « 7 » بعضى اوقات اين
هامش
( 1 ) . كراهيّت /sكراهت .
( 2 ) .s- كسى را گويند كه تواضع .
( 3 ) . كراهيّت /aكراهت .
( 4 ) . الكافي 5 : 321 ح 7 . الخصال : 165 ح 218 . مكارم الأخلاق : 34 . مسند أحمد 3 : 128 .
( 5 ) . بقره : 45 .
( 6 ) . مجموعة ورّام 1 : 91 .
( 7 ) . در /s aاز .