كه همه كس اقتدا به آن حضرت نمايد چرا كه مىفرمودند : مبعوث شدهام به پيغمبرى از براى آنكه تمام سازم خُلقهاى پسنديده را « 1 » .
و در قرآن مجيد اشاره به اين « 2 » خُلقها در وصف مؤمنان واقع شده ، چنانچه فرمودهاند :
« إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ »
« 3 » يعنى جز اين « 4 » نيست كه مؤمنان آن جماعتند كه ايمان به خدا و رسول آوردهاند و بعد از آن شكّ نياورده و جهاد به مالها و نفسها در راه خدا نمودهاند و اينها آن « 5 » گروه راستگويانند . و در اين آيهء شريفه ايمان به خدا و رسول داشتن بدون شكّى عبارت است از يقين كه ثمرهء عقل و منتهاى حكمت است . و جهاد به مال نمودن عبارت است « 6 » از جود كه به ضبط قوّت « 7 » شهوت برمىگردد . و جهاد به نفس كردن « 8 » عبارت است از شجاعت كه مرجع آن به استعمال قوّت غضب است به مقتضاى عقل و حدّ اعتدال . و قومى را در قرآن وصف كرده و فرموده :
« أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ »
« 9 » يعنى سخت و غليظند بر كافران و مهربان و نرمند در ميان خودها كه مؤمنان باشد . و در اين اشارهاى است كه شدّت جايى دارد و « 10 » رحمت جايى . و كمال همه حال در شدّت يا رحمت نيست .
فصل [ در اينكه آيا طبايع آيا قابل تغيير است ]
بدان كه بعضى از كسانى كه بطالت بر او غالب شده و جهاد نمودن و رياضت كشيدن و اشتغال به پاكيزه ساختن نفس و اصلاح « 11 » اخلاق را دشوار شمرده و تجويز
هامش
( 1 ) . مجمع البيان 10 : 86 . جوامع الجامع 3 : 611 . كنز العمّال 11 : 420 ح 31969 .
( 2 ) . اين /s aآن .
( 3 ) . حجرات : 15 .
( 4 ) . اين /a sآن .
( 5 ) .s a- آن .
( 6 ) .a- از يقين كه ثمرهء . . . است .
( 7 ) .s a+ و .
( 8 ) .s- كردن .
( 9 ) . فتح : 29 .
( 10 ) .s+ به .
( 11 ) . و اصلاح /s aاصلاح و !